Hesankeyfa
Hasankeyf
Hesankeyfa, bajarê dîrokî ye li ser kenarê Çemê Dîcleyê,
li bakurê parêzgeha Êlîhê (Batman). Nêzîkî 12,000 sal
beriya niha avakirina mirovan dest pê kiriye.
Dîrok û qonax:
• Neolîtîk: Şikeftên kevirîn — yekem niştecîbûna mirovî.
• Romayî (M.S. 100–600): "Cephe" wek bajarê sînor hate
bikaranîn.
• Bîzansî (600–1100): Mizgefta yekem hate avakirin.
• Eyûbî (1100–1300): Heriya zêrîn — pirana Çar Stûyî,
Mizgefta El-Rizk, kelha bajarî.
• Osmanî (1500–1900): paytexta sancakê.
Berhemên mîmariyê:
1. Pirana Çar Stûyî (1116) — pirana keviran a Eyyûbî.
2. Mizgefta El-Rizk (1409) — bi minareya 25-metre.
3. Şikeftên jêr-bin a kevirê — 4,500 şikeft.
4. Mizgefta Sileymanê Eyûbî (1213).
5. Tirba El-Mansûrê Heyderiyê (1402).
Bûyera 2020:
Di sala 2020'an de, ji ber baraja Ilîsuyê, beşekî
Hesankeyfayê di bin avê de ma. Pirana Çar Stûyî û çend
yadigarên herî kevn nemane. Ev di nav nivîskar û mîmarên
cîhanê de bû mijara gilî û rexneyê.
Mîras:
Hesankeyfa wek "Petraya Kurdistanê" tê hesibîn — mîrasa
çand-mîmariyê ya 12 hezar salan e. Lîsteya UNESCO ji bo
paqijiya wê hîn jî tê munaqeşekirin.
Hasankeyf, Dicle Nehri kıyısında, Batman ilinin kuzeyinde
tarihi bir kenttir. Yaklaşık 12.000 yıl önce insan
yerleşimi başlamıştır.
Tarih ve dönemler:
• Neolitik: Mağaralar — ilk insan yerleşimi.
• Roma (M.S. 100-600): "Cephe" sınır kenti olarak kullanıldı.
• Bizans (600-1100): İlk cami inşa edildi.
• Eyyûbî (1100-1300): Altın çağ — Çar Stûyî köprüsü, El-Rizk
Camii, kent kalesi.
• Osmanlı (1500-1900): Sancak başkenti.
Mimari eserler:
1. Çar Stûyî Köprüsü (1116) — Eyyûbî dönemi taş köprü.
2. El-Rizk Camii (1409) — 25 metre minareli.
3. Yeraltı taş mağaraları — 4.500 mağara.
4. Süleyman Eyyûbî Camii (1213).
5. El-Mansur el-Heyderiye Türbesi (1402).
2020 olayı:
2020 yılında Ilısu Barajı nedeniyle Hasankeyf'in bir kısmı
sular altında kaldı. Çar Stûyî köprüsü ve birkaç en eski
eser kayboldu. Bu, dünya yazar ve mimarları arasında
şikayet ve eleştiri konusu oldu.
Miras:
Hasankeyf, "Kürdistan'ın Petra'sı" sayılır — 12.000 yıllık
kültür-mimari mirastır. UNESCO listesi için tartışma
sürmektedir.
Arka plan
Ilısu Barajı yapımı sırasında bazı tarihi eserler taşındı: Zeynel Bey Türbesi (1473) tüm halinde 2.5 km uzağa nakledildi. Ancak Çar Stûyî köprüsünün ayakları sular altında kaldı. Bu, çağdaş Kürt kültürel kimliğinin önemli bir kayıp sembolüdür.
Naveroka çandî bi deng û pratîkê di sepanê de.
Di sepanê de