Newroz — 21 Adar
Newroz — 21 Mart
Newroz, cejna gelêrî ya kurdî ye, di 21ê Adarê de tê pîroz kirin. Peyva "Newroz" ji du parçeyan tê: "now" (nû) û "roz" (roj) — yanî "Roja Nû".
Mîtolojî:
Li gor destana Şahnameyê (Firdewsî), Kawayê hesinkar di vê rojê de li dijî dîktatorê zalim Dehakê Tazî rabû. Kawa bi bizmara xwe Dehak kuşt û azadiyê li gel anî. Ji wê rojê û pê ve, agirên Newrozê li ser çiyan tên dadan — wek nîşana azadî û ronîya ku tariyê dûr dixe.
Adetên îro:
• Malbat li deşt û çiyan kom dibin.
• Agir tê dadan, zarokan ji ser agir bazdayîna xwe dikin (sembola paqijbûn û nûjeniyê).
• Govend û dawet tê meşandin: govenda Newrozê.
• Cilên Kurdî tên lixwekirin: keçik fîstan û kofî, lawik şal û şepik.
• Hêkên rengîn — sor, kesk, zer — tên amade kirin.
Bawerî: Ev roj destpêka biharê ye — gulîlk dest bi geşbûnê dikin, jiyana nû dest pê dike. Kurd Newrozê wek "destpêka sala xwe" jî dipejirînin.
Newroz, Kürt halk bayramıdır; 21 Mart'ta kutlanır. "Newroz" sözcüğü iki parçadan oluşur: "now" (yeni) ve "roz" (gün) — yani "Yeni Gün".
Mitoloji:
Şehname destanına göre (Firdevsî), demirci Kawa bu günde zalim diktatör Dehak'a karşı ayaklandı. Kawa çekiciyle Dehak'ı öldürdü ve halka özgürlüğü getirdi. O günden bu yana, Newroz ateşleri dağlarda yakılır — özgürlüğün ve karanlığı kovan ışığın sembolü.
Günümüz adetleri:
• Aileler ova ve dağlarda toplanır.
• Ateş yakılır, çocuklar ateşin üzerinden atlar (arınma ve yenilenme sembolü).
• Halay ve şenlikler düzenlenir: Newroz halayı.
• Geleneksel Kürt kıyafetleri giyilir: kız fîstan ve kofî, oğlan şal û şepik.
• Kırmızı, yeşil, sarı boyalı yumurtalar hazırlanır.
İnanç: Bu gün baharın başlangıcıdır — çiçekler açar, yeni hayat başlar. Kürtler Newroz'u "yılbaşı" olarak da kabul eder.
Arka plan
Newroz, Kürtler dışında Farslar, Tacikler, Afganlar, Azeriler ve Orta Asya halkları tarafından da kutlanır. BM 2010'da 21 Mart'ı "Uluslararası Newroz Günü" ilan etti. Cegerxwîn ve Hêmîn Mukriyanî Newroz şiirleri yazmıştır; "Newroz Newroz" Şivan Perwer'in en tanınmış şarkılarındandır.
Naveroka çandî bi deng û pratîkê di sepanê de.
Di sepanê de