Şerê Çaldiranê — 1514
Çaldıran Savaşı — 1514
Şerê Çaldiranê di 23ê Tebaxa 1514'an de, di navbera Osmanî (Sultan Selîmê I) û Sefewî (Şah Îsmaîl) de pêk hat. Çaldiran li bakurê Wanê ye.
Beriya şer:
Mîrekiyên Kurd di navbera du împaratoriyan de mabûn. Îdrîsê Bedlîsî, alimê Kurd, peymana di navbera Sultan Selîm û 16 mîrekiyên Kurd de çêkir: piştevaniya leşkerî bidin Osmanî, di berdêla otonomiya hundirîn de.
Encam:
• Sefewî hatin têkbirin.
• Mîrekiyên Kurd ên wek Botan, Hekarî, Bedlîs, Sêwregî bûn beşek otonom a Osmanî.
• Sînorên Kurdistanê ber bi rojhilatê ve hatin diyar kirin — sînora ku îro jî heye.
Mîras:
Peymana Çaldiranê 300 salan otonomiya Kurd parast (1514–1839). Lê bi navendîbûna Tanzîmatê (1839) re, mîrekiyên Kurd hatin betalkirin — ev sedema serhildanên paşî bû.
Çaldıran Savaşı, 23 Ağustos 1514'te Osmanlı (I. Selim) ve Safevi (Şah İsmail) arasında yaşandı. Çaldıran Van'ın kuzeyindedir.
Savaş öncesi:
Kürt mîrekleri (beylikleri) iki imparatorluk arasında kalmıştı. Kürt âlimi İdris-i Bidlisi, Sultan Selim ile 16 Kürt mîreki arasında antlaşma yaptı: askeri destek verecekler, karşılığında iç özerklik alacaklardı.
Sonuç:
• Safeviler yenildi.
• Botan, Hekarî, Bidlis, Soran gibi Kürt mîrekleri Osmanlı'nın özerk parçası oldu.
• Kürdistan'ın doğu sınırı belirlendi — bugün de var olan sınır.
Miras:
Çaldıran antlaşması 300 yıl Kürt özerkliğini korudu (1514-1839). Ancak Tanzimat'ın merkeziyetçiliği (1839) ile Kürt mîrekleri kaldırıldı — sonraki ayaklanmaların sebebi bu oldu.
Arka plan
Çaldıran çağdaş Kürt-Osmanlı ilişkilerinin temeli sayılır. Şerefname (Şerefxan Bidlîsî, 1597), bu peymanın önemini kayıt altına alır. Pasifik bir özerklik dönemi olarak modern Kürt tarihçilerince incelenir.
Naveroka çandî bi deng û pratîkê di sepanê de.
Di sepanê de