Serhildana Bedirxan Beg — 1843
Bedirxan Bey Ayaklanması — 1843
Serhildana yekem a modern a Kurdan, di sala 1843'an de li mîrekiya Botanê (Cizre) dest pê kir. Lîderê wê: Mîr Bedirxan Beg (1802–1869).
Sedem:
Bi navendîbûna Tanzîmatê (1839), Osmanî mîrekiyên Kurd betal kirin. Bedirxan, mîrê Botanê, dîn û çanda Kurdan wek piştgiriyê tevliyî vê serhildanê dît.
Aktîvîte:
• Bedirxan li Cizre dewleta xwe ya otonom îlan kir.
• Bi mîrekiyên Hekarî, Bohtan, Soran re hevkarî kir.
• Pere û tîpên xwe yên çapkirinê hebûn.
• Pênc salan li hember leşkerê Osmanî berxwedan kir.
Encam:
• 1847: Osmanî bi 100,000 leşker hêz peyda kirin.
• Bedirxan teslîm bû, hate sirgûn kirin Stembol, paşê Şamê.
• Mîrekiyên Kurd hate hilweşandin.
Mîras:
Lawên Bedirxan — Mîr Celadet û Kamûran — paşê damezrînerên kovara Hawar û alfabeya Latînî bûn (1932). Bi vî awayî, serhildana 1843 mîrasê xwe heta îro daye.
Modern Kürtlerin ilk ayaklanması 1843'te Botan mîrekiliği (Cizre)'de başladı. Lider: Mîr Bedirxan Beg (1802-1869).
Sebep:
Tanzimat merkeziyetçiliği (1839) ile Osmanlı, Kürt mîrekiliklerini kaldırdı. Botan mîreki Bedirxan, dini ve kültürel Kürt birikimini ayaklanmanın temeline koydu.
Faaliyet:
• Bedirxan Cizre'de özerk devletini ilan etti.
• Hakkari, Bohtan, Soran mîrekleriyle işbirliği yaptı.
• Kendi parası ve matbaa harfleri vardı.
• Beş yıl Osmanlı ordusuna direndi.
Sonuç:
• 1847: Osmanlı 100.000 askerlik kuvvet topladı.
• Bedirxan teslim oldu, İstanbul'a, sonra Şam'a sürgün edildi.
• Kürt mîrekilikleri kaldırıldı.
Miras:
Bedirxan'ın oğulları — Mîr Celadet ve Kamûran — sonradan Hawar dergisi ve Latin alfabesinin kurucuları oldular (1932). Böylece 1843 ayaklanması mirasını günümüze taşıdı.
Arka plan
Bedirxan Beg'in sürgünde yazdığı mektuplar Kürt aydınlanma hareketinin ilk belgeleridir. Ailesi 20. yy boyunca Şam, Kahire ve Avrupa'da Kürt davasını sürdürdü — Bedirxanlar modern Kürt kültürünün kurucu hanedanıdır.
Naveroka çandî bi deng û pratîkê di sepanê de.
Di sepanê de