Serhildana Şêx Ubeydullah — 1880
Şeyh Ubeydullah Ayaklanması — 1880
Serhildana Şêx Ubeydullahê Nehrî, di sala 1880'î de pêk hat — destpêka yekem a fikra "Kurdistana yekgirtî" ye.
Şêx Ubeydullah:
(1826–1883) Şêxê Neqşbendî yê Şemzînan, di nav Kurd û misilmanên Anadoluyê de bi şopandinên xwe yên dînî navdar bû.
Vîzyona wî:
Yekem caran, Şêx Ubeydullah ji "Kurdên Tirkiye, Iran û Iraqê" wek "yek netew" peyivî — fikra "Kurdistana mezin" pêşniyar kir.
Aktîvîte (1880):
• Bi 30,000 şervanên Kurd ji Hekarî dakeve Îranê.
• Bajarên Mehabad, Mîyando Av, Sereiş girtin.
• Plana wî: dewleta Kurd a serbixwe damezrandin.
Encam:
• Pêkenînên dûdilî yên Osmanî/Îranî, û pîrozê pîkanîna navbera wan.
• Şêx Ubeydullah hate girtin, sirgûn kirin Stembol, paşê Mekkê. Li wir di 1883'an de mir.
Mîras:
Mektûba wî ji Konsulosê Brîtanî re, ku tê de wî gotina "Kurd millet in" diyar dike, wek "Manîfestoya yekem a neteweparêziya Kurd" tê hesibîn.
Şeyh Ubeydullah Nehri Ayaklanması, 1880'de gerçekleşti — "Birleşik Kürdistan" fikrinin ilk başlangıcıdır.
Şeyh Ubeydullah:
(1826-1883) Şemdinli Nakşi şeyhi, Kürt ve Anadolu müslümanları arasında dini takipleriyle tanındı.
Vizyonu:
İlk kez Şeyh Ubeydullah "Türkiye, İran ve Irak Kürtleri"ni "tek millet" olarak konuştu — "büyük Kürdistan" fikrini öne sürdü.
Faaliyet (1880):
• Hakkari'den 30.000 Kürt savaşçıyla İran'a indi.
• Mahabad, Miyando Av, Saqqız'ı ele geçirdi.
• Planı: bağımsız Kürt devleti kurmaktı.
Sonuç:
• Osmanlı/İran kararsız tepkileri ve aralarındaki pazarlık.
• Şeyh Ubeydullah yakalandı, İstanbul'a, sonra Mekke'ye sürgün edildi. 1883'te orada öldü.
Miras:
İngiliz Konsolosu'na yazdığı mektup — "Kürtler bir millettir" — "İlk Kürt milliyetçilik manifestosu" sayılır.
Arka plan
Şeyh Ubeydullah'ın mektubu British National Archives'ta korunmaktadır. Modern Kürt siyasi tarihinin başlangıcı olarak kabul edilir. Dr. Wadie Jwaideh'in "The Kurdish National Movement" eseri bu olayı çok ayrıntılı incelemektedir.
Naveroka çandî bi deng û pratîkê di sepanê de.
Di sepanê de