Serhildana Araratê — 1927–1930
Ararat Ayaklanması — 1927-1930
Serhildana Araratê (an Komara Araratê), di navbera 1927 û 1930'î de li bakurê Çiyayê Araratê pêk hat. Ev tevger ji aliyê rêxistina Hoybûn (Xoybûn) ve hate rêbazandin.
Hoybûn (Xoybûn):
Rêxistina yekem a siyasî ya Kurd-neteweparêz e, di 1927'an de li Lubnanê hate damezrandin. Damezrîner: Mîr Celadet Bedirxan, Memdûh Selîm Beg, Îhsan Nûrî Paşa, û rewşenbîrên Ermenî yên ku piştgiriya Kurdan didan.
Lîderê leşkerî: Îhsan Nûrî Paşa (1893–1976), efserê berê yê Osmanî yê Kurd.
Aktîvîte:
• 1927: Hoybûn fermî dest bi tevgerê kir.
• 1928: "Komara Araratê" hate îlan kirin li ser çiyayê Araratê — destpêka cîhana sembolîk.
• 1929–1930: şerên dij-Tirkiyeyê û Îranê.
Encam:
• 1930: Tirkiye, bi alîkariya hawayî ya yekem (bombe) bi kar anî, û bi peymana Tirkiye-Îran ya hevkariyê, serhildan hate kuştin.
• Îhsan Nûrî Paşa li Îranê sirgûn ma.
• Hoybûn 1944'an de hate hilweşandin.
Mîras:
"Komara Araratê" jixwe sembolê yekem a "dewleta Kurd" e di sedsala 20'î de — fikra ku 16 sal paşê di Mehabad (1946) de jî hate ceribandin.
Ararat Ayaklanması (veya Ararat Cumhuriyeti), 1927-1930 arasında Ağrı Dağı'nın kuzeyinde gerçekleşti. Hareket Hoybûn (Xoybûn) örgütü tarafından yürütüldü.
Hoybûn (Xoybûn):
İlk Kürt-milliyetçi siyasi örgüttür, 1927'de Lübnan'da kuruldu. Kurucular: Mîr Celadet Bedirxan, Memdûh Selîm Beg, İhsan Nuri Paşa ve Kürtleri destekleyen Ermeni aydınlar.
Askeri lider: İhsan Nuri Paşa (1893-1976), eski Osmanlı Kürt subayı.
Faaliyet:
• 1927: Hoybûn resmi olarak harekete geçti.
• 1928: "Ararat Cumhuriyeti" Ağrı Dağı'nda ilan edildi — sembolik dünyanın başlangıcı.
• 1929-1930: Türkiye ve İran'a karşı savaşlar.
Sonuç:
• 1930: Türkiye ilk hava bombardımanını kullandı ve Türkiye-İran işbirliği antlaşmasıyla ayaklanma bastırıldı.
• İhsan Nuri Paşa İran'a sığındı.
• Hoybûn 1944'te kapatıldı.
Miras:
"Ararat Cumhuriyeti" 20. yüzyılda "Kürt devleti"nin sembolik ilk örneğidir — 16 yıl sonra Mahabad'da (1946) da denendi.
Arka plan
Ararat Ayaklanması, Türkiye Cumhuriyeti'nin uluslararası arenadaki ilk askeri operasyonudur. Hava kuvvetlerinin kullanımı önemli bir teknolojik adımdı. Hoybûn arşivleri bugün Beyrut ve Paris'te korunmaktadır.
Naveroka çandî bi deng û pratîkê di sepanê de.
Di sepanê de