Komara Mehabad — 1946
Mahabad Cumhuriyeti — 1946
Komara Mehabad, dewleta yekem û tenê ya rojavayî ya tarîxa Kurdan e. Di 22ê Çile 1946'an de li bajarê Mehabad (Rojhilatê Kurdistanê, Îran) hate avakirin.
Pêkanîn:
Piştî Şerê Cîhanê yê Duyem, Hêzên Sovyetê li bakurê Îranê hebûn — fersand ji bo Kurdan da ku "Komeleya Jiyana Kurd" (KJK) damezrînin.
Lîder: Qazî Mihemed (1893–1947), kesayetekî dînî û neteweyî, mîrê Mehabadê.
Komar 11 mehan domand:
• 22ê Çile 1946: îlan kirin li meydana Çar Çiraya Mehabadê. Dîlanên kêfê, ezeldarên gelî.
• Dibistanên Kurdî vebûn — yekem caran zimanê Kurdî di perwerdeyê de bi kar hat.
• Kovara "Kurdistan" hat çapkirin (rojnameya yekem a bi Kurdî li Îranê).
• Alaya Kurdî (sor-kesk-zer bi rojê li navê) hate dadan.
• Mistefa Barzanî bi pêşmergeyên xwe leşkerê komarê bû.
Dawî:
• 31ê Adar 1947: hêzên Şahê Pehlewî yê Îranî bajar girtin (piştî Sovyet hêzên xwe vekişandin).
• Qazî Mihemed û birayên wî hatin dardakirin li meydana Çar Çiraya Mehabadê — eynî meydana ku komar lê hate îlan kirin.
• Mistefa Barzanî bi 500 pêşmergeyên xwe ber bi Sovyetê ve revî, ku salan paşê vegere serhildanê.
Mîras:
• Alaya Kurdî ya niha — sor-kesk-zer — ji Komara Mehabad e.
• Fikra "Kurdistana yekgirtî" ji wê serdemê dimîne.
• Mistefa Barzanî dê salan paşê damezrînerê PDKê û serokê herêma Başûrê Kurdistanê (Iraq) be.
Mahabad Cumhuriyeti, Kürt tarihinin ilk ve tek batılı tarzdaki devletidir. 22 Ocak 1946'da Mahabad'da (Doğu Kürdistan, İran) kuruldu.
Kuruluş:
II. Dünya Savaşı'ndan sonra Sovyet kuvvetleri Kuzey İran'daydı — Kürtler için "Kürt Hayatı Cemiyeti" (KJK) kurma fırsatı doğdu.
Lider: Qazî Mihemed (1893-1947), dini ve milli kişilik, Mahabad mîreki.
Cumhuriyet 11 ay sürdü:
• 22 Ocak 1946: Mahabad Çar Çira meydanında ilan edildi. Mutluluk dansları, halk meclisleri.
• Kürt okulları açıldı — Kürt dili ilk kez eğitimde kullanıldı.
• "Kurdistan" dergisi çıktı (İran'da ilk Kürtçe gazete).
• Kürt bayrağı (kırmızı-yeşil-sarı, ortada güneş) çekildi.
• Mustafa Barzanî peşmergeleriyle cumhuriyet ordusu oldu.
Son:
• 31 Mart 1947: Pehlevi Şah'ın İran kuvvetleri kenti ele geçirdi (Sovyet kuvvetlerinin çekilmesinden sonra).
• Qazî Mihemed ve kardeşleri Mahabad Çar Çira meydanında asıldı — cumhuriyetin ilan edildiği aynı meydanda.
• Mustafa Barzanî 500 peşmergesiyle Sovyetler'e sığındı, yıllar sonra ayaklanmaya geri döndü.
Miras:
• Bugünkü Kürt bayrağı — kırmızı-yeşil-sarı — Mahabad'dan kalmadır.
• "Birleşik Kürdistan" fikri o dönemden gelir.
• Mustafa Barzanî yıllar sonra KDP'nin kurucusu ve Güney Kürdistan (Irak) bölgesinin lideri olacaktır.
Arka plan
Mahabad Cumhuriyeti, Soğuk Savaş'ın ilk Kürt vakasıdır. Kuruluşu Sovyet desteğiyle, çöküşü Sovyet çekilmesiyle oldu. Qazî Mihemed'in idamı, Kürt belleğinde "ihanet edilen cumhuriyet" sembolü olarak kazınmıştır.
Naveroka çandî bi deng û pratîkê di sepanê de.
Di sepanê de