Idrîsê Bedlîsî (1452–1520)
İdris-i Bidlisi (1452-1520)
Idrîsê Bedlîsî, alimekî Kurd ê Osmanî, dîrokzan û dewletmend.
Ji malbateke alim a Bedlîsê hatibû dinyayê. Tê hesibîn ku
mîmar û peymana hevkariya Osmanî-Kurd e.
Jiyana wî:
• Li dîwana Aq Qoyunlu xizmet kir (Tebrîz).
• Piştî hatina Sefewîyan (1501), çû dîwana Sultan Beyazîdê
II'an li Stenbolê.
• Wek dîrokzan, "Heşt Beheşt" (Sekiz Cennet) — tarîxa Osmanî,
ya yekem bi Farisî — nivîsî.
Peymana Çaldiranê (1514):
Beriya Şerê Çaldiranê (1514), Idrîs ji Sultan Selîmê I re
şîret kir: ji bo serketinê li dijî Sefewîyan, hewce ye
piştevaniya mîrekiyên Kurd bê wergirtin.
Idrîs bi xwe peymana di navbera Selîm û 16 mîrekiyên Kurd
de çêkir:
• Mîrekî dê otonom bibin di hundirê dewleta Osmanî de.
• Berdêl: piştevaniya leşkerî bidin Osmanî.
Mîras:
Ev peyman 300 salan otonomiya Kurd parast (1514–1839).
Idrîs bi vî awayî bavê dîplomasîya Kurdî ya nûjen tê
hesibîn.
İdris-i Bidlisi, Kürt-Osmanlı bir âlim, tarihçi ve
devlet adamıdır. Bidlisli bir âlim aileden doğmuştur.
Osmanlı-Kürt işbirliği antlaşmasının mimarı sayılır.
Hayatı:
• Akkoyunlu sarayında hizmet etti (Tebriz).
• Safevîlerin gelişinden sonra (1501) İstanbul'a, Sultan
II. Beyazıt sarayına gitti.
• Tarihçi olarak "Heşt Beheşt" (Sekiz Cennet) — Farsça ilk
Osmanlı tarihi — yazdı.
Çaldıran Antlaşması (1514):
Çaldıran Savaşı (1514) öncesinde İdris, Sultan I. Selim'e
tavsiye etti: Safevilere karşı zafer için Kürt mîreklerinin
desteği gerekiyordu.
İdris bizzat Selim ile 16 Kürt mîreki arasındaki antlaşmayı
düzenledi:
• Mîrekiler Osmanlı içinde özerk olacaklardı.
• Karşılığında Osmanlı'ya askeri destek vereceklerdi.
Miras:
Bu antlaşma 300 yıl Kürt özerkliğini korudu (1514-1839).
İdris böylece modern Kürt diplomasisinin babası sayılır.
Arka plan
İdris-i Bidlisi'nin "Heşt Beheşt" eseri Topkapı Sarayı arşivinde el yazması olarak korunmaktadır. Cağdaş baskısı TDV İslam Ansiklopedisi tarafından hazırlanmıştır.
Naveroka çandî bi deng û pratîkê di sepanê de.
Di sepanê de