Mîr Bedirxan Beg (1802–1869)
Mîr Bedirhan Bey (1802-1869)
Mîr Bedirxan Beg, mîrê dawî yê Botanê (Cizîr) û lîderê
serhildana modern a yekem a Kurdan e. Bavê Bedirxaniyan,
ku malbata wê dê di sedsala 20'î de bavê alfabeya Hawar
û çapxaneya Kurmancî bibe.
Jiyana wî:
• Mîrê Botanê ji 1820'î heta 1847'an.
• Bi piştevanên xwe re mîrekiyek otonom rêvebir kir.
• Pere û tîpên xwe yên çapkirinê hebûn.
Serhildana 1843–1847:
Piştî Tanzîmatê (1839) Osmanî biryara betalkirina mîrekiyên
Kurd dan. Bedirxan li dijî vê biryarê rabû:
• 1843: serhildan dest pê kir li Cizîrê.
• Bi mîrekiyên Hekarî, Bohtan, Soran re hevkarî.
• Pênc salan li hember leşkerê Osmanî berxwedan kir.
Encam:
• 1847: Osmanî bi 100,000 leşker hêz peyda kir.
• Bedirxan teslîm bû. Hate sirgûn kirin Stembol, paşê Şamê.
• Li Şamê di 1869'î de mir.
Mîras:
Lawên Bedirxan — Mîr Celadet û Kamûran — paşê damezrînerên
kovara Hawar (1932) û alfabeya Latînî bûn. Bi vî awayî,
serhildana 1843 mîrasê xwe heta îro daye.
Mîr Bedirhan Bey, Botan'ın (Cizre) son mîreki ve modern
Kürtlerin ilk ayaklanmasının lideridir. Bedirhanlar'ın
babasıdır — bu aile 20. yüzyılda Hawar alfabesinin ve
Kurmancî yayıncılığının kurucusu olacaktır.
Hayatı:
• 1820-1847 arasında Botan mîreki.
• Destekçileriyle özerk bir mîrekilik yönetti.
• Kendi parası ve matbaa harfleri vardı.
Ayaklanma 1843-1847:
Tanzimat'tan (1839) sonra Osmanlı, Kürt mîreklerini
kaldırma kararı aldı. Bedirhan bu karara karşı çıktı:
• 1843: Cizre'de ayaklanma başladı.
• Hakkari, Bohtan, Soran mîrekleriyle işbirliği.
• Beş yıl Osmanlı ordusuna direndi.
Sonuç:
• 1847: Osmanlı 100.000 askerlik kuvvet topladı.
• Bedirhan teslim oldu. İstanbul'a, sonra Şam'a sürgün
edildi.
• 1869'da Şam'da öldü.
Miras:
Bedirhan'ın oğulları — Mîr Celadet ve Kamûran — sonradan
Hawar dergisi (1932) ve Latin alfabesinin kurucusu oldu.
Böylece 1843 ayaklanması mirasını günümüze taşıdı.
Arka plan
Bedirxan Beg'in Şam'daki mezarı 1990'larda Bedirxan ailesi tarafından restore edildi. Sürgünde yazdığı mektuplar Kürt aydınlanma hareketinin ilk belgeleridir.
Naveroka çandî bi deng û pratîkê di sepanê de.
Di sepanê de