Şêx Ubeydullahê Nehrî (1826–1883)
Şeyh Ubeydullah Nehri (1826-1883)
Şêx Ubeydullahê Nehrî, şêxê Neqşbendî yê Şemzînan û
lîderê yekem ê fikra "Kurdistana yekgirtî" ye. Ji
malbateke şêx-merivî ya bi nav û deng hatibû dinyayê.
Jiyana wî:
• Şêxê Neqşbendî li gundê Nehrî yê Şemzînanê.
• Di nav Kurd û Misilmanên Anadoluyê de bi şopandinên
xwe yên dînî navdar bû.
• Têkilî bi rewşenbîrên Kurd ên Stembolê re hebû.
Vîzyona wî:
Yekem caran, Şêx Ubeydullah ji "Kurdên Tirkiye, Iran û
Iraqê" wek "yek netew" peyivî. Mektûba wî ji Konsulosê
Brîtanî re (1880) ev gotinên dîrokî digire:
"Em Kurd in. Em xwedî ziman in, xwedî dîrok in. Em jî
wek miletên din mafê serxwebûnê hene."
Aktîvîte (1880):
• Bi 30,000 şervanên Kurd ji Hekarî dakeve Îranê.
• Bajarên Mehabad, Miyandoab, Seqiz girtin.
• Plana wî: dewleta Kurd a serbixwe damezrandin.
Encam:
• Pêkenînên dûdilî yên Osmanî/Îranî, û pîrozê pîkanîna
navbera wan.
• Şêx Ubeydullah hate girtin, sirgûn kirin Stembol, paşê
Mekkê. Li wir di 1883'an de mir.
Mîras:
Mektûba wî di British National Archives de tê parastin —
wek "Manîfestoya yekem a neteweparêziya Kurd" tê hesibîn.
Şeyh Ubeydullah Nehri, Şemdinli Nakşi şeyhi ve "Birleşik
Kürdistan" fikrinin ilk lideridir. Tanınmış bir şeyh
aileden doğmuştur.
Hayatı:
• Şemdinli Nehri köyünde Nakşi şeyhi.
• Kürt ve Anadolu Müslümanları arasında dini takipleriyle
tanındı.
• İstanbul Kürt aydınlarıyla bağlantısı vardı.
Vizyonu:
İlk kez Şeyh Ubeydullah "Türkiye, İran ve Irak Kürtleri"ni
"tek millet" olarak konuştu. İngiliz Konsolosuna yazdığı
mektup (1880) tarihi sözleri içerir:
"Biz Kürtüz. Dilimiz, tarihimiz var. Biz de diğer milletler
gibi bağımsızlık hakkına sahibiz."
Faaliyet (1880):
• Hakkari'den 30.000 Kürt savaşçıyla İran'a indi.
• Mahabad, Miyando Av, Saqqız'ı ele geçirdi.
• Planı: bağımsız Kürt devleti kurmaktı.
Sonuç:
• Osmanlı/İran kararsız tepkileri ve aralarındaki pazarlık.
• Şeyh Ubeydullah yakalandı, İstanbul'a, sonra Mekke'ye
sürgün edildi. 1883'te orada öldü.
Miras:
Mektubu British National Archives'ta korunmaktadır —
"İlk Kürt milliyetçilik manifestosu" sayılır.
Arka plan
Wadie Jwaideh'in "The Kurdish National Movement" eseri Şeyh Ubeydullah'ı modern Kürt siyasi tarihinin başlangıcı olarak inceler. Ailesi sonradan Mahabad Cumhuriyeti'nde de aktif rol oynadı.
Naveroka çandî bi deng û pratîkê di sepanê de.
Di sepanê de