Simko Şikak (1880–1930)
Simko Şikak (1880-1930)
Simko Şikak (navê wî yê tam: Îsmaîl Axa Şikak), serdarê
eşîreta Şikak û lîderê serhildana Kurd ya yekem li
Rojhilatê Kurdistanê (Îran) ye.
Jiyana wî:
• Lawê Mihemed Axa, mîrê Şikakan.
• Piştî kuştina Wezîrê Îranî yê Şahê (1905), berdêla wî
girt — bavê wî Mihemed Axa hate kuştin.
• 1908: bibe serdarê eşîreta Şikak.
Serhildan (1918–1922):
Piştî Şerê Cîhanê yê Yekem, Simko ji nava herêma çiyê
serhildanek dest pê kir:
• Bajarên Mahabad, Urmê û herêma Salmasê girtin.
• Dewletek otonom a Kurd îlan kir.
• Têkilî bi rewşenbîrên Kurd ên Stembolê û Şamê re heye.
Têkçûn:
• 1922: Hêzên Reza Şahê Pehlewî yên modernkirî hêz peyda
kirin û serhildan kuştin.
• Simko ber bi Tirkiyeyê û Iraqê reviya.
• 1930: Hêzên Pehlewî bi tegezekê (xulambûn) Simko vexwendin
ji bo "peymanê" — lê dema ku gihîşt cîh, hate kuştin.
Mîras:
Simko sembola berxwedana Kurd a Rojhilat e. Çîroka kuştina
wî bi xulamê hêz wek "îxanetê" tê hesibîn.
Simko Şikak (tam adı: İsmail Ağa Şikak), Şikak aşiretinin
lideri ve Doğu Kürdistan'da (İran) ilk Kürt ayaklanmasının
önderidir.
Hayatı:
• Mihemed Ağa'nın oğlu, Şikakların mîreki.
• İran Şahı vezirinin öldürülmesinden sonra (1905) intikam
aldı — babası Mihemed Ağa öldürülmüştü.
• 1908: Şikak aşiret reisi oldu.
Ayaklanma (1918-1922):
I. Dünya Savaşı sonrasında Simko dağ bölgesinden ayaklanma
başlattı:
• Mahabad, Urumiye ve Salmas bölgesini aldı.
• Özerk Kürt devleti ilan etti.
• İstanbul ve Şam'daki Kürt aydınlarla bağlantı kurdu.
Yenilgi:
• 1922: Reza Şah Pehlevi'nin modernize edilmiş kuvvetleri
güç topladı ve ayaklanmayı bastırdı.
• Simko Türkiye ve Irak'a kaçtı.
• 1930: Pehlevi kuvvetleri "antlaşma" için Simko'yu hile
ile davet etti — vardığında öldürüldü.
Miras:
Simko, Doğu Kürtlerinin direniş simgesidir. Hile ile
öldürülmesi "ihanet" olarak kabul edilir.
Arka plan
Simko'nun ölüm yeri Uşnaviyê (Şinno) yakınlarındadır. Cesedi gizlice gömüldü; ancak 1990'larda ailesi tarafından kısmen bulundu. Modern Kürt-İran tarihçiliğinin önemli figürlerinden Wadie Jwaideh ve Hassan Arfa eserlerinde incelenir.
Naveroka çandî bi deng û pratîkê di sepanê de.
Di sepanê de