Sara Xatun (sedsala 15)
Sara Hatun (15. yüzyıl)
Sara Xatun, dîya Sultan Uzun Hesen ê Aq Qoyunlu û jin-rêvebirê
dîrokî yê sedsala 15'an. Bi vê yekê di siyaseta navbera Aq
Qoyunlu, Osmaniyan û mîrekiyên Kurd de roleke giring lîst.
Jiyana wê:
• Wek dîya Hesen, di dîwana wî de bandora jiyanî hebû.
• Bi diplomasiyê û aqilê xwe, mîrekiyên Kurd ji şerên
navbera Aq Qoyunlu û Osmaniyan parastin.
Diplomasî bi Mehmedê II re:
• Wek nûnera Aq Qoyunlu, çû Trabzonê (1461) ji bo peymana
bi Sultan Mehmedê Fatih re.
• Sînorê navbera dewletan û şertên peymanê li ser sifrê
rûnişt — ev rûyek ji dîplomasiya jin a Rojhilatê ya
sedsala 15'an e.
Wateya çandî:
Sara Xatun di nav rêbazên gel de wek "jin-mîr" (jin-mîrê
aqil û edalet) tê pejirandin. Bi diplomasiya xwe — ne bi
şer, lê bi peymanê — bandora siyasî saz kir.
Sara Hatun, 15. yüzyıl Akkoyunlu Sultanı Uzun Hasan'ın
annesidir; Akkoyunlu, Osmanlı ve Kürt mîrekleri arasındaki
siyasette önemli bir rol oynadı.
Hayatı:
• Hasan'ın annesi olarak sarayda yaşamsal etkiye sahipti.
• Diplomasi ve aklıyla Kürt mîreklerini Akkoyunlu-Osmanlı
savaşlarından korudu.
II. Mehmed ile diplomasi:
• Akkoyunlu temsilcisi olarak Trabzon'a gitti (1461) Sultan
Fatih Mehmed ile antlaşma için.
• Devletler arası sınır ve antlaşma şartları masada
görüşüldü — bu 15. yüzyıl Doğu kadın diplomasisinin
belirleyici sahnelerinden biridir.
Kültürel anlam:
Sara Hatun halk geleneğinde "jin-mîr" (akıl ve adalet
kadın-mîreki) olarak kabul edilir. Diplomasiyle — savaşla
değil, antlaşmayla — siyasi nüfuz kurdu.
Arka plan
Sara Hatun'un hayatı 16. yüzyıl tarihçisi Şerefxanê Bedlîsî tarafından "Şerefname"de detaylı anlatılır. Tarihi gerçekliği belgelidir; ancak halk söylencelerinde efsanevi unsurlarla zenginleştirilmiştir.
Naveroka çandî bi deng û pratîkê di sepanê de.
Di sepanê de