Şahmaran
Şahmaran
Şahmaran, şahbanûya marên bi aqil e: serê wê serê jinekê ye, beden û dûvê wê yê mar. Di efsaneyan de, di şikeftekê de dijîya û xwedîya zanîna derman bû.
Çîrok: Camasp (Tehmasib) bi rêyeke xeletî ket şikefta Şahmaran. Salan li cem wê ma, zanîna giyayan û dermanan hîn bû. Dema ku vegeriya cîhanê, soza xwe ya ku Şahmaranê nede dest mîrê zalim naşkîne — lê dawiyê de bi zorê vedibêje. Şahmaran tê kuştin, lê xwîna wê dibe derman.
Sembolîka: Şahmaran nîşana aqil, veşartin û wefadariyê ye. Di malên Mêrdîn, Wan û Bazîdê de wêneyê Şahmaranê li hember nezakî tê daleqandin.
Şahmaran, akıllı yılanların kraliçesidir: kadın başlı, gövdesi ve kuyruğu yılan. Efsanelerde bir mağarada yaşar ve bitki ile ilaç bilgisine sahiptir.
Hikâye: Camasp (Tehmasib) yanlışlıkla Şahmaran'ın mağarasına düşer. Yıllarca yanında kalır, bitkilerin ve ilaçların sırrını öğrenir. Dünyaya döndüğünde Şahmaran'ı zalim hükümdara ele vermeme sözünü bozmamak için direnir — ama sonunda zorla söyletilir. Şahmaran öldürülür, ancak kanı şifa olur.
Sembol: Şahmaran akıl, sır ve sadakatin simgesidir. Mardin, Van ve Doğubeyazıt evlerinde Şahmaran resimleri nazara karşı asılır.
Arka plan
Şahmaran efsanesi Kürt, Ermeni, Süryani ve Anadolu topluluklarının ortak mirasıdır. Mardin'de Şahmaran cam altı resimleri bir el sanatı geleneği haline gelmiştir.
Naveroka çandî bi deng û pratîkê di sepanê de.
Di sepanê de