Eyşan û Bezo
Eyşan ve Bezo
Eyşan û Bezo, çîrokeke evînê ya gelêrî ye ji gundên Botan û Hekarî. Ji destanên dengbêjiyê yên evînê.
Çîrok:
Eyşan, keçeke ji gundê piçûk, bi Bezo, lawekî gunêwer ê jor diçiya, dilketî dibe. Lê Bezo dûr e — di nav çiyayan de şivan e û ji bo serdarîya gund pêşbazî dike.
Eyşan li bin lîla pîvanê (lîlandanê) li bende Bezo dimîne. Çiya gewre ye, demên wexta dirêj. Eyşan bi xwe re — rojan, mehan, salan — peyivîn dike: "Bezo, ka tu li ku derê yî?"
Encam:
Çend versiyon hene:
• Yek dibêje Bezo vedigere û her dû dilketî dewatê dikin.
• Yek dibêje Bezo di şer de mir, Eyşan li ser gora wî saqas dirêjîne û dîlana xwe ya dawiyê dike.
• Yek dibêje, di dawiyê de, Eyşan diçe çiya û bi Bezo re bibe yek — bi laş an jî bi ruh.
Wateya çandî: Eyşan û Bezo destanê pîvana evîna jina Kurd e — pîvanek ku ne hewceyî maddî ye, lê di hundir de tê meşandin.
Eyşan ve Bezo, Botan ve Hekkari köylerinden bir halk aşk hikâyesidir. Aşk dengbêj destanlarındandır.
Hikâye:
Küçük bir köyden Eyşan, dağa giden köylü genç Bezo'ya âşık olur. Ama Bezo uzaktadır — dağlarda çobandır ve köy reisliği için yarışır.
Eyşan, "lîlandan" (özlem ezgileri) eşliğinde Bezo'yu beklemekte kalır. Dağ büyüktür, zaman uzun. Eyşan kendi kendisiyle — günler, aylar, yıllar — konuşur: "Bezo, neredesin?"
Sonuç:
Birkaç versiyon vardır:
• Biri der ki Bezo döner ve iki âşık düğün yapar.
• Biri der ki Bezo savaşta öldü, Eyşan mezarında uzanır ve son halayını yapar.
• Biri der ki sonunda Eyşan dağa gider ve Bezo'yla birleşir — bedence ya da ruhça.
Kültürel anlam: Eyşan ve Bezo, Kürt kadınının aşk "lîlandan"ının destanıdır — maddi olmaya gerek duymayan, içte yaşayan bir özlem.
Arka plan
"Lîlandan" (uzun süreli özlem ezgisi) Kürt kadın müzikgeleneğinin yapısal bir öğesidir. Eyşan ve Bezo destanı çeşitli bölgesel varyantlarda — Hekarî, Botan, Berazî — kayıt altına alınmıştır.
Naveroka çandî bi deng û pratîkê di sepanê de.
Di sepanê de