Gotinên Pêşiyan — Tîpa D (353) | Atasozîyên Kurmancî

Dane ber bere res

Daran di ser xwe re mebire

Ağaçları üstünden kesme: seni koruyan, senden büyük olana saldırma

Dara biye be ker e, ne bistan e, ne ber e

Dara dixe qula mesa (moza)

Dara xweziya şin nabe

Keşkenin ağacı yeşermez

Dara xwezîya hêşîn nabe

Keşkenin ağacı yeşermez

Darbiro daran bibir, gumana xwe ji xwede nebir

Dareke digire hezar darî (devî) dihejîne

Dareke texed quna wî, kulîlkeke dide ber behna wî

Darê ji binî nebire

Ağacı kökünden kesme

Darê ji bini nebir

Ağacı kökünden kesme

Darî xware, hosteyî rast e

Daro skesto, xwaro besto

Dar bir verotine, mirov bi gotine

Dar dikeve, berî bi ku ve?

Dar ez dikutim, intîn ji te te

Dar li kewe neket, kew li dare ket

Dasek u dehlek?

Davî sist hawê nagre

Daweta duduyan e, gire (agire) hemuyane

Daweta mirtiban be u mirtib lenedin? (le bidin)

Dawet daweta mîran, agir ketiye feqîran

Dawet fetikî (fetilî) berbu hetikî

Dawiye de ji bo paniya linge xwe erdek hisk dît

Daye buhike, jine ruhike

Daye, ewa ku tu dibejî min derda ye

Dayika du dotan, li xwe dide du lotan, ne li vir, ne li Cizîra Botan

Dayiken dergusan re herin zu vegerin

Dayîkê got: Kane-kaçike go-hane-

Dayîk tim lawe nînê/Alik tim lawkan nînê

Da kes weke wî bi sev kere xwe nagere

Da tu bizanî (bî) dew biraye mast e

Defa heware lexistin

Def di desTe min da ye, çomax tu ledixî

Def u zirne berdaye, bi kendale abes girtiye

Def ya xelke ye tu çomax ledixî

Deh bi duduyan e, Hirmiz xwedane Gololan e

Deh mal in danzdeh rispiyen wan hene

Deh siyar çun pesiya rutekî, rut silamet li nav derket

Delale min ji sîr jî, sekir jî sirîntir e

Dela xwe daye ser mile xwe

Del ba ye, kuçik li pey Bexda ye

Dema mirov got "heq" çem dÎsekÎne, av dÎçÎke

İnsan "hak" dediği zaman; ırmak durur, su kesilir

Dema siud hat serî, bila bizire wek kerî, dîsa jî xelke beje aferî

Demek a gule ye, yek ya sîlane

Demika gûla, yeka sosina

Dem bi deme re herdem xwede re

Denge defe nas dike, mala dawete nas nake

Denge ezmana, nîsana barana

Denge te xwes te le heke xwendina te quran be

Dengê kûra nare kerra

Dengî dolê ji dûrva xweş te

Deng nekirim, zere zer im

Dera jina xera ne kiriye hîna ava ye

Dera sor e, çavî kor e

Derbeke li nal dixe, yeke mix (bizmar) dixe

Derb ku hat serî, xwede we çawa xilas bike?

Derdan derevedike. (dereveneke)

Derde hewiya, jana tiliya

Derde wî (ji) girara sibe ye

Derdê feqîran nan e, derdê axa, kêf û dîlan e

Fakirler ekmek derdindeler, Ağa ise; keyif ve şenlik derdindedir

Derdî dil ne kişandin/Dîl sarî ro tarî

Derd hatin derda, kul hatin li ser da

Derdê dîlekÎ, jî barê deh mîlan gÎrantîre

Gönüldeki bir dert sırtladığın on yükten ağırdır

Derek ava kir, mizgeftek xira kir

Dereweke wan ji deh raste me çetir e

Derew dijminê Xwedê ye

Yalan Allah'ın düşmanıdır

Derew dujminê Xwedê ye

Derew sêwî ye

Yalan öksüzdür

Dere sore xwe ba kir, dile xortan tev kul kir

Dergusan re herin, zu vegerin

Deriyê xerata bi bena girêdayîye

Marangozun kapısı iple bağlıdır

Deriyê xwe bigire cîranê xwe diz dernexe

Kapını kapa, komşunu hırsız çıkarma

Derî daye ser piste

Derî ne berdideyî, kuleke re dikeve hundir

Dermane her tistî xwe ye, le xwe xirabibe derman çi ye? (derman nîne)

Derpiye jine sor e, merî kor e

Derpiye min xwe ke, le te de tir u fisa neke

Derse degire ji jine, de re dibe dijmine

Deryê xerata bi bena girêdayîye

Marangozun kapısı iple bağlıdır.

Deryê xerata bi bena girêdayiye

Marangozun kapısı bağlanmış ipten olur

Deryê xwe bigir cîranê xwe siz dernex

Kapını kapa, komşunu hırsız çıkarma.

Deryê xwe bigir ciranê xwe diz dernex

Kapını kapa, komşunu hırsız çıkarma

Derzî di ber guh re kirin (e)

Desta dawo, bi piyan li pey geriyawo

Deste ber derî ye, bikesî we bimerite, nekesî we biherise

Deste de peske qîze

Deste de reng u ruye qîze

Deste me naye ber deve me

Deste min di hingir da be cî dihelim tem

Deste raste dide, bi deste çepe distîne

Deste sex maç kin, ew sere Qutbe Razî ye; tac u teylesena wî gist xebata deste jar (sar) u tazî ye

Deste vala, ruye res

Deste wî tije garis be, livek je narije

Deste wî, ma li ber ruye wî

Deste wî/ we giran e

Deste xwarinê dirêje

Yemeğe uzanan el uzundur

Deste xwe de hekerune çekî u bidî (ye) ewe beje deve min sewitî, deste (wî/ we) te nesewitî

Deste xwe dixe qula moza

Deste xwe je biso (sustine)

Deste zore pîre davejin bîre

Destê bi tenê, deng jê nayê

Destê desta bişon, destê çexbin rûya bişon

Destê dî qilêr li ser zik ê têr

Kir gören el tok karnın üstündedir

Destê xebitî li ser zikê têre

Çalışan el tok karnın üstündedir

Destikê bivir ne ji darê be dar nakeve

Baltanın sapı ağaçtan olmazsa ağaç devrilmez

Destî vesîyê, li ser zikê birçî

Destkê bivir ne ji darê be dar nakeve

Baltanın sapı ağaçtan olmazsa ağaç devrilmez

Destkuja wî ne helal e

Desto bi xwe gesto, ha diwesto, ha diwesto

Dest bi tenî ruy merîyan reş dike

Dest deste dişo, dest jî ruyen dişo

Dest je sustine

Dest ji cote res berdaye bi zirna zer girtiye

Dest ji emele wî sar bu

Dest ji erd u esmana qetiya ye

Dest li ser destan, heya esmane heftan

Dest nakeve

Deva del bi xwar e, piskuleka we jer e, yek li jor e

Deve bi çerm va dixwe, dile xwe bi mese desîne...

Deve dikeve, nav pembu, çaven xwe digire u dibeje: "Kes min nabîne."

Deve hat bi puleke, pul nabî

Deve hirçe negihîst seve got: "Çawa tirs e!"

Deve hîz berdaye, quna hîz girtiye

Deve nal kirin, rovî (jojî) got: "Piye min jî."

Deve nedît li reze, piskul dît li pireze. (feze)

Deve rovi ne geha hersim go çi tirşa

Tilki, yiyemediği üzüm için 'zaten ekşiymiş' der

Deve rovî negihîste tiriyan got: "Tirs e."

Deve te ne deve zirna zer e

Deve te tijî xwîn be, bidî wî/ we nereje

Deve u gere?

Deve wî ne li cem wî ye. (ne li wî ra ye.)

Deve wî/ we sist e. (nerm e)

Deve xwe daye ber baye geliyan

Deve xwe dide ber deve wî/ we

Deve xwe guhirand(iye)

Deviye tu dar bî, li ser sere min star bî

Devî ku xwarî yê fedî bike

Devî me yî ceribandî

Devî paç e, zikî xaç e

Devî sist derdan kêm nake, devî sistî guhan rehat nihêle

Devî sîwer mêske hespê nalke

Devî tirş zerarê li xwe dike

Devî xwe ji hev meke cavên xwe javke

Devî zu dibe dar, xwelî li sere ye be war

Devsa şêra roviya, kirina gera mera

Tilki aslanın makamına geçti her tarafı darmadağan etti

Dev dixwe rû fedi dike

Ağız yer, yüz utanır

Dev Hakîm e, mal kuling e

Dev jev mayîn

Dev je berdan (bernedan)

Dev ji sîr sewitiye, pifî dew dike

Dev ji zirna zer berdaye, bi qula ebcete girtiye

Dev nerm e pist hisk

Dev Qaric e (orak), Zik Sarînc e

Dev tuneyî

Dewe silave, li ber ave

Dewleta lez, rez u pez

Dewlet e, bel e, gewr e, bi sev sayî ye, bi roj ewr e

Dewlet sere axe, tevka hîve

Dewres tîr u direj

Dewsa seran, maye kunde dera

Dewsa sera, kund dikin sera

Dew birê mast e

Dew dixwaze, kodike jî vedisere

Dew tirs nîn e, vexwarina hemî benda nîn e

Dew tune, run difirose

Dew xwestin u kodik vesartin?

Deyn li te (min) caw li xwe kir

De îja (îcar) te girte xwe

De ka kuma daynin pirsa je bikin

De li qîze sîret kir, qîze got daye hela tu çîke kere binere çend e

De u dote ser kirin, kemaqilan je bawer kirin

Dêhn ne dêhnin; ê ji wan bawer dikin dêhnin

Deliler deli değil, onlara inananlar delidir

Dê û dotê şerkirin, bêaqila bawer kirin

Ana kız kavga ettiler, akılsızlar inandı

Dibeje le napeje

Dibe tu pe re, qeda u bela jî pe re

Dibe xenequtk dikeve gewriya mirov

Dibe, mer be jî, jin be jî bila bize

Dibe: "Dare das hate te." Dibe: "Wekî destî ji min be, min nikare."

Dibêjin tu li rê qeze û bele li rê

Derler ki sen yola çıkınca kaza bela birlikte yola çıkar

Diçe cîhe nenas, pesne xwe dide xas u xas

Diçim as as xiradibe, tem kahniye kanî zuha dibe; ga dikirim dibe golik genim davejim dibe solik

Dijmimî darê ji darêyê

Dikale le sîr nade

Dikana Bekiro du qalib sabun u çar kîs xwe

Dila pirsî, quna hesilî

Dilekî na bi heft dilan

Dile de li ser dote, ye dote li ser çiyaye Qaf

Dile merik ji jine ne xwes bu, digot: "Tu ard eleg dikî quna xwe ba dikî."

Dile min ji we (ne) xwes e, erd di bin berfe de res e

Dile sivan kete piskule (kermekî), hur kir sîr u xwar

Dile yekê ket kevirekî heft salan bi xwe re gerand

Birinin (kadının) gönlü bir taşa düştü, yedi yıl birlikte dolaştırdı

Dile yekî diçu goste kere, digot: "Guhen we wek yen kewroskan e."

Dile yekî kete kevirekî heft salan bi xwe re gerand

Dilê şivên bixwaze kare ji nêrî şîr derxe

Çobanın gönlü isterse tekeden süt çıkarır

Dilê tirsok sînga gewr nabîne

Dilê tirsonek sînga gewr nabîne

Korkak yürekli, ak göğsü göremez

Dilê tirsonek timî dikute

Korkak yürek hep çarpar

Dilê tirsonek timî dikute

Korkak birinin kalbi hep çarpar

Dilê xweş her lê bihar e

Neşeli gönül hep bahar gibidir

Dilî fere şewq û çira

Dilî hişt wîjdan teda nabe

Dilî xwangê bi xwangê bişewtiya çelkê sê(sav) ne davite ber

Dilo bixwaze te boq te pîvaz

Dil bune aye sevî, xof, rem ji dine revî

Dil dixwaze, (le) ji dest naye

Dil hay ji derlingê neye

Dil hay ji Derning ne ye

Dil hildan

Dil ku şikest, êdî nacebire

Gönül ki kırıldı artık düzelmez

Dil li ser dil e, je re tune tu derd u kul e

Dil ne sifre ye ku mirov ber hemûyan veke

Gönül sofra değil ki insan herkesin önüne açıversin

Dil ne sivre ye ku mirov li ber hemî kesî veke

Dil sikestin

Dil stendin

Dil xwes kirin (Dile wî/ we xwes kiriye)

Dimirim dibeecim, ceh dibe ez birinc im

Dimise yekî rijiya, got: "Bila xera bav u diya min be."

Dine ava, em tev nava

Dine bi dine re, Mendo bi quna dine ve

Dine ke xwar? Jin u mere ku ji hevdu ra bun yar

Dinê li dinê, çavê gur li bizinê

Dinya bi dore, ne bi zor e

Dünya sabır ile yürür, şiddet ile değil

Dinya bi dor e, ne bi zor e

Dinya buye kes, tu kesî negotiye bes

Dinya guleke, bêhn bike û wê bide hevalê xwe

Dünya bir güldür, kokla onu ve yakınındakine ver

Dinya gulek e, bihn bike û wê bide hevalê xwe

Dinya kiriye dara doje

Dinya li dinyê; çavê gur li mîhê

Dünya durdukça kurdun gözü koyundadır

Dinya li ser guhekî wî/ we ye (ser pelikeka guhe wî/ we ye.)

Dinya tev de bisewite, gurzek gîhaye wî nasewite

Dinya tijî kir be, bostek ji mirov dur be, ma çi kera mirov je heye?

Dinya tijî, mirov te de dijî

Dinya wa hatiye, we wa jî here

Dirane xwe disîqîne

Dirane xwe vesere, se hestiyan digere

Diranî wî/ we te da çikya ye. (diçike)

Diran es, derman kes

Direjaya male deh gav, çi bikim mala be nan u be av

Direse le nikare bide hemberî hev. (hem ber yek bike)

Dirika xwe bi deste min dernexe

Dit ezim nedit dizim. veya Di sa ezim nedisa dizim

Gördüyse benim, görmediyse hırsızım. (Kürtçe deyim)

Dive ez bejim, kew e, nikil jî sor e?

Dixwim nan u ave, min mineta kesî nave

Diyari qesp in, şûndiyari hesp in

Armağan (hediye) olarak hurma alınınca, karşılığında at vermek gerekir

Diyarî qesp in, şûndiyarî hesp in

Diya qîza pruda dîza, dîz çekirin, xelke birin

Diya te ji bo xwede nanekî germ dabu

Diya te li ser nimeje bu

Dizan ji dizan dizî erd û ezman larizî

Diza ji dizan dizî, erd u esman le pirsî

Diza ji dizan dizî, erd u esman tev lerizî

Diza ji diza dizî, erd ezman lêrizî

Dize da qawe da , çilmezine (çileke, nefseke) ji çila xwe kem nekir. (neda)

Dizê dizî xwe nas bike

Dizî biharê peyîzî li xenê

Dizo, dizo, dizekî be însafo

Diz ji beroso ra dibeje: "We da here ru teniye!"

Diz u malxe bune yek, ga di bin xeliye de derxistin

Diz xwediye male girt, du tir ji je berdan

Diz (î) xwe mal e, derî girtin betal e

Di aliye xweyî çepe ve rabuye

Di ava wî/ we de diçe (naçe)

Di bin bar de namîne

Di bin kaye de ave dimesîne

Di dile xwe de disewirîne

Di firnikan ra anî

Di guhe ge de radize. (razaye)

Di gunda de mer neman, ji dîkara dibên Abdurahman

Di kesî megere, ma kes ti te negere

Di nava diranan de buye benîst

Di nava her gunehekî de, rêyek ku diçe kufrê heye

Her bir günah içinde küfre gidecek bir yol var

Di nava rune xwe de dihele

Di navbera min u Xwede de bohistek ma

Di navbera wan de av derbas nabe

Di navbera wan de çiya hene

Di nav de xeriqiye

Di orte de dirî li keleke rudine

Di pasila xwe de dikene

Di pasila xwe de mar xwedî kiriye

Di pêş terî gez dike di du tare pîn dike

Di serê xwe bibire di berê xwe nabire

Di sîtila dew de muye spî dîtiye. (digere)

Di sola wî de av te vexwarin

Di wara da mayî ye

Di xetir nê birîn /darê gir sîyê xwe fere dibe

Di zike xwe de suxule xwe dimesîne

Di zike xwe de xeber dide

Dîke min e, li ser kulîlke xelke bang dide

Dîke yekî winda bu, got li dîken xwe bigerin

Dîko tu sibehan, evaran dizanî, ma riya bajer nizanî?

Dîna bi heft top ber binexmîne perekî xwe yê tim pas be

Dîna ne gunê xwedane gunê

Dîna ne gunê xwedane xwe gunê

Dîna, nasbike li şîna

Dînek kevirekî tevê bîrê çil paqil nikare biderxîne

Dîn ne dînin; ê ji wan bawer dikin dînin

Deliler deli değil onlara inananlar delidir

Dîn u îman nan e, nan ku tunebe, bende îro ezdiye, sibe misliman e

Dîsa ew tas e, ew hemam e

Dîsa girara me ji "qet" a wan çetir e

Dîtina çavan, qinyata dilan

Dîtiya dît, nedîtiya xwe de rît

Dît ezim nedît dizim

Gördüyse benim, görmediyse hırsızım

Dît ez im, nedît diz im

Dîwaro ji te re dibejim, buke li te eyan be

Dîwaro min ji te re got, pist diwaro tu guhe xew bide

Dîwaro, eyb u qusur staro

Dîwar tep bu, xubar (toz) rabu

Dîze got: "Bine min zer e." Hesike got: "Le ez ji ku tem?"

Dîzike got: "Ez tijî zer im." Hesike got: "Min tu hemi seh kirî."

Dîzik ji kebaniye ra dibeje: "Ru teniye!"

Dohn e, li eyare sa de ye

Dohn li çire ke u le ser ke

Done min li sere min dide

Dono don dixwe, Sondo ber da (ve) sond dixwe

Dorê malê pak bigire/dilî germ yar xweş dike

Dor bi dor e, ne bi zor e

Doste qune dijmine serî

Dostî çê li royê reş aşkare dibe

Dostî çê,merîyan li rê nehîle

Dostî çê serî dide sirê nade

Dost nade, djmin jî naye

Dotmame ji pismaman fedî kir, dunda li pey xwe nedît

Doxîn qewîm (sist)

Duh ji heke derketiye, îro li mirîske qayîl nabe

Dupisk tu zivistane ne diyarî. Got: "Pane havîne min gelek ru li ba hewe heye."

Durî çavan, durî dilan

Duro bi nuro

Dur e, kur e u naye gotin

Dur ve, sirîn ve

Duve xwe di pir tepikan de qurçandiye

Du barane ga çikna bi

Yağmurdan sonra öküz örtünmez

Du beru bare kerî

Du misk ji quleke derketin, yekî ji ye din ra got: "Tu ji kudere teyî?"

Du parên xizaniyê nezanî ye

Du parsek li derîyêkî nabin

Dûjminê te gêrikek be jî dîsa hesabê xwe bike

Düşmanın bir karınca bile olsa hesabını yap (önlemini al)

Dûjminê te gêrikek be jî dîsa hesabê xwe bike

Düşmanın bir karınca bile olsa hesabını yap (önlemini al)

Dûr bi nure

Uzak nurludur (ışıklıdır)

Dûr bi nure

Uzak ışıklıdır

Dibêjin tu li rê qede û bele li rê

Derler ki sen yola çıkınca kaza bela birlikte yola çıkar

Digo miri miriyê mine ez zanim çi gori gore

Ölü benim ölüm. Ne olduğunu ben bilirim

Dikana Bekiro; du qalib sabûn û çar torbe xwê

Bekir'in dükkanı; iki kalıp sabun, dört torba tuz

Dilê şiwan bixwaze kare, ji nêri şir derxe

Çobanın gönlü isterse tekeden süt çıkarır

Dilê tirsonek sênga gewr nabine

Korkak yürekli ak göğsü göremez

Dil, ne sifre ye ku mirov ber hemuyan veke

Yürek sofra mı ki insan herkesin önünde açsın

Dilê yekê ket kevirekî, heft salan bi xwe re gerand

Birinin gönlü bir taşa düştü, yedi yıl birlikte dolaştırdı

Dinya guleke, bêhn bike û bide hevalê xwe

Dünya bir güldür, kokla ve arkadaşına ver

Dinya li dinyê; çavê gur li mihê

Dünya dünya oldukça, kurdun gözü koyundadır

Diza ji diza dizi, ardu asiman lerizi

Hırsız hırsızdan çaldı, yer gök titredi

Dê û bavê xweziya tune ye

Gotinên Pêşiyan bi tîpa “D”