Çand · Gotinên Pêşiyan
Gotinên Pêşiyan
3.361 atasozîyên Kurmancî — berhevoka Prof. Dr. Yılmaz Mutlu. Li gor tîpê hilbijêre an li jêr bigere.
3.361 gotin
A
161 gotin
B384 gotin
C52 gotin
Ç112 gotin
D353 gotin
E159 gotin
Ê24 gotin
F11 gotin
G200 gotin
H209 gotin
I1 gotin
Î7 gotin
J178 gotin
K244 gotin
L63 gotin
M228 gotin
N139 gotin
P71 gotin
Q44 gotin
R77 gotin
S104 gotin
Ş61 gotin
T130 gotin
V10 gotin
W102 gotin
X124 gotin
Y57 gotin
Z56 gotin
| Kurmancî | Tirkî |
|---|---|
| Abûr daye ebûrê | — |
| Adar e berf giha guliyê dar e, nema dane êvare | — |
| Adar e meşka li dar e, ne li hera, li beriya Sîngor e | — |
| Adar e, dew li dar e | — |
| Adar e, dew li dar e, şivanî xwe mal e, kebanî bi kar û bar e | — |
| Adetên bav û bapîran, kerik xweştir in ji hêjîran | Dededen babadan âdetse ham incir olgun incirden daha iyidir |
| Afirê gameşa bû warê gelşe mêşa | — |
| Agire bin kaye ye | — |
| Agire xwes, agire dare hisk | — |
| Agirê bi duyî aşkere ye | — |
| Agiri sor kesî naşewtîne | — |
| Agirî sor bextê ronî ye | — |
| Agir berda kayê û xwe da aliyê bayê | — |
| Agir berda kayê xwe da ber bayê | Samanı ateşe verdi, kendisi kenara çekildi |
| Agir berda kayê, xwe da ber bayê | — |
| Agir berda kome, xwe da feza zomê | — |
| Agir berda malê, revî xwe da palê | — |
| Agir ber piyên wî dibe av | — |
| Agir bi agir venamire | — |
| Agir davêje devê xwe | — |
| Agir di kevnebizûtan de dimîne | — |
| Agir girte mala yekî, ye din got: "Tu bi Xwede venemirîne, da ku (ez) kewen xwe bibirêjim | — |
| Agir girtibû mala yekî, yekî jî ser û pe li ber dikizirandin | — |
| Agir ji dawê dibare | — |
| Agir ji dev dibare | — |
| Agir kirkin germîe pirr kin | — |
| Agir li dawê ketiye | — |
| Agir li mala derewîna ket, kesî je bawer nekir | — |
| Agir li mala yekî ketibu, yekî jî liber firike xwe diqelandin | — |
| Agir li sere min ketiye, tu jî liber rune xwe diqijirînî | — |
| Agir pekeve bîhna bîso je naye | — |
| Agir şunê ku ketiyê dişewtîne | — |
| Agir xweş e lê arî jê çêdibe | Ateş güzel/iyi de, külü olmasa |
| Agir xweş e lê arî jê çêneba | Ateş güzel/iyi de, külü olmasa |
| Agir xweş e lê xwelî jê çêdibe | Ateş güzel/iyi de, külü olmasa |
| Agir xweş e lê arî jî jê çêdibe | Ateş iyidir ama kül de bırakır |
| Agir xweş e, lê xwelî jî jê çêdibe | — |
| Aha Gule bihar, aha Gule zivistan | — |
| Akil pirr sermîyan e, ne karê her merîya ne | — |
| Alikî sîn e, alîkî sahî ye | — |
| Aliye xwede je stendiye | — |
| Alko malê bi teva ye | — |
| Amanet heta qiyamet | — |
| Anê, ewna çuyînê tuye teri, tu çima kun bi xwe ra dibi | — |
| Anî ji deriyan, da xera miriya | — |
| An barek derew, an barek dirav | — |
| An bike, melerize, an meke, melerize | Ya davran titremeden yada davranma ve titreme |
| An hero, an mero | — |
| An mam, an xal | — |
| An naçe as, an jî diçe asvan dikuje | — |
| An naçe diziye, an jî diçe sivan dikuje | — |
| An nane te genim, an zare te genim | — |
| Ape sorvirçî, ji deste wî gurî derket kete deste wî hirçî | — |
| Apke (Ape) Faris, niha tu nemirî tuye beyî nav garis! | — |
| Apo ne gej e, tistan dizane (dibîne) nabeje | — |
| Ap li birêz, xal li xwarzê xwey dike | — |
| Ap pismam e, xal xwarzê ye | — |
| Aqilbend tim mezini ye | — |
| Aqile kew re, risqe bihare | — |
| Aqile kurî caniya del | — |
| Aqile kurî, bi teyran re firî | — |
| Aqile kurî, se te da birî | — |
| Aqile min dibire, aqile gilika min nabire | — |
| Aqile wî/we di nav çoken wî/we da ye | — |
| Aqile xwe bide sere xwe. (Topî sere xwe ke.) | — |
| Aqile xwe bi nan u dew ve xwariye | — |
| Aqilê sivik barê girane | Hafif akıl ağır yüktür |
| Aqil bi dînan çi bike, çav bi koran çi bike | — |
| Aqil bi kovike ne kirin seri | — |
| Aqil bi peran nêkirîn | — |
| Aqil je birîn. ( Aqil je nahbire.) | — |
| Aqil kemî rê li ber meriyan wenda dike | — |
| Aqil le buye av | — |
| Aqil sivikî bar giranî ye | — |
| Aqil sivik e, ling çapal e | — |
| Aqil, dijmin e, ne zanîne ye | — |
| Aqlê sivik barê girane | Hafif akıl ağır yüktür |
| Ardê xwe bêjinkir, bejinga xwe bi darda kir | — |
| Ardê xwe bit kepaka xwe rit | — |
| Ardî malê mede ber bê | — |
| Areki ku sor e, pak û şîr e | — |
| Are hur di hewana xwe de dîtiye | — |
| Are kewan e, risqe betan e | — |
| Are keware risqe bihare | — |
| Are (Arde) xwe pehtî ye, kapeka xwe retiye | — |
| Arê ardêyê, ava him dayik e, him bav e | — |
| Ar ekî sor e | — |
| Ar î dorê xwe roni dike | — |
| Ar u pelur e, xuy (xwedî) qebul e | — |
| Asek nehistiye ku, arvane xwe le ke | — |
| As berdaye, pey çeqçeqe ketiye | — |
| As bi xeyalekî, asvan bi xeyalekî | — |
| As digere, çeqçeq dirane xwe diskene | — |
| As ji dest çuye, pirsa çeqçeqe dike | — |
| Aşda di heri, dingenim di kuti | — |
| Aşê dêhna bi xwe digere | Delinin değirmeni kendi kendine çalışır. |
| Aşê dînan bê av digere | — |
| Aşê dîna bi xwe digere | Delinin değirmeni kendi kendine çalışır |
| Aşê xerabe arvan nahêre | — |
| Aşê xwari êrd diheri | — |
| Avahiya ku dû jê here, venamire | — |
| Ava bin kayê deng jê nayê | — |
| Ava bîra bi tedbîra | — |
| Ava de serî; çi bihostek çi çar tilî | Başı aşan su; ha bir karış olmuş, ha dört parmak |
| Ava de serî; çi buhustek çi çar tilî | Başı aşan su; ha bir karış olmuş, ha dört parmak. |
| Ava golê dimîne heta salê | — |
| Ava heft girara li dev çu. (diçe) | — |
| Ava hêdî hêdî, me ecêb jê dî | — |
| Ava hêdî hêdî, me ecêb jê dî | Çok yavaş sudan çok garabetler gördük |
| Ava hêdî me ecêb jê dî | — |
| Ava ruyan revîye | — |
| Ava sare, ser çi da diçî xware | — |
| Ava ser beruya, wek zavaye bi dile xesuya | — |
| Ava xwestî naçê ser hestî | — |
| Ava zêlal jina delal | — |
| Ava zimzim, li pey dibezim | — |
| Avek sar di ser da vexwar | — |
| Avek sar ser da kir | — |
| Avek (kel) kelandî ser da kir | — |
| Avete pas guhe xwe | — |
| Ave da nave | — |
| Ave ku da serî, çi bohistek çi çar tilî | — |
| Ave selî dike | — |
| Avriyen tirs daveje | — |
| Av bisekine, ew nasekine | — |
| Av bi bêjîngê nayê civandin | Elekle su toplanmaz |
| Av diçe lê aş li cîhê xwe dimîne | — |
| Av dilop dilop dibe gol | — |
| Av di golê de genî dibe | — |
| Av di serkaniyê de şêlû dibe | — |
| Av gewriye, gewrî xeniqî | — |
| Av ji kaniyê û nan ji baniyê | — |
| Av li dev dikeve | — |
| Av li êr ne kirin | — |
| Av li Nerwane, feyde li Taqwane | — |
| Av nade guzike | — |
| Av pe germ dibe | — |
| Av rabu, sirik (bend) bela bu | — |
| Av şûna nan nagire | — |
| Av û agir razin, dijmin ranaze | — |
| Av xwînê dişo, xwîn xwînê naşo | — |
| Axaftina bi zîvî bikire û bizîvî bifroşe | — |
| Axaye be xulam e | — |
| Axaye me Bil e xwere me ser kul e | — |
| Axaye me bu Pilo, sîva kere me bu çilo | — |
| Axaye me Om e, xwelî li sere me kom e | — |
| Axaye min wax çave min kor bin ji bo hespe boz | — |
| Axayê me Pilo şîva kerê me bû çilo | — |
| Axayî bi xulam e, xulamî bi olam e | — |
| Axa bi xulam e, xulam, xulam jî bi olam e | — |
| Axa gote Mirtib: "Eze te xim" . Mirtib got "Axaye min eze runim." | — |
| Axa got mirtib: ezê rabim li te bixim. Mirtib got: axayê min ezê rûnim | — |
| Axa ji xulame xwe re got, xulam ji kuçike xwe re got, kuçik jî ji dela | — |
| Axa li kefe ye, mal maye li bin berfe ye | — |
| Axa li kefe ye, xulam di nav zicre ye | — |
| Axa, bi deh gundên xwe ve, bawer dike Keyxosrow e | Ağa, on köyü ile kendini Keyhüsrev sanıyor |
| Axîna kûr ji dilê kûr tê | — |
| Axîna wî tilê ye na be tilîye dî | Bir parmağın ahı, diğer parmakta kalmaz |
| Ax u avayî nav u nandayî | — |
| Ax û avahî, nav û navdayî | — |
| Azadî hat dinê, zimanê lal hat vekirinê | — |
| Baba tenim hewşê tehl e | Evin avlusunun otu acıdır |
| Baçelmok (bi) sev digerin | — |
| Badika hesinî, xwe bi xwe pesinî | — |
| Bajarî li erdê nêrî | — |
| Bajarî, li erde narî | — |
| Banek e u bagurdanek e | — |
| Banek û bagurdanek | — |
| Bane me yek ban e, yalik dest e, yek zozan e | — |
| Banê xanî tenê bi keviran bilind nabe | — |
| Bang kirina xwe bi gakî, şora xwe bi perakî | — |
| Bang kirina xwe bi ga kî şora xwe bi perakî | — |
| Ban qul be binban şile | Dam delikse damdibi ıslaktır |
| Ban qul e, binban sil e | — |
| Barana havîna, sil kir bine kulîna | — |
| Barane erd sil kir, zîpike erd qul kir | — |
| Baran dibare ji xwediyê zeviyê re kar e | — |
| Baran disekine ga bi cil dike | Yağmur durunca öküze çul örtüyor |
| Baran disekine pey da (du re) ga cil dike | — |
| Baran li cîhê avî dibare | — |
| Baran ser bahrê dibare | Yağmur denizin üzerine yağar |
| Barekê dirav an barekî derew | — |
| Barek dirav, yan barek derew? | — |
| Barek gû dinava wîde disekine lê gotinek nasekine | İçinde bir eşşek yükü (barek=bir at, eşek yükü) bok duruyor ama bir laf durmuyor |
| Barek gû dinava wîde dîsekine lê gotinek nasekine | — |
| Barek quran sond bixwe, kes je bawer nake | — |
| Bare kere li ser pista deve ye | — |
| Bare xwe girtiye | — |
| Barê giran tim li ker dikin | — |
| Barê hêştir,li ker nayê kirin | — |
| Barê serê bê eqil, ling dikşînin | — |
| Barî giran para kera ne | — |
| Barî Kera gran nebe, ker perê nare | — |
| Bar ji ser xwe daveje | — |
| Bar min naesîne, serbar min desîne | — |
| Bar mirov nayêşîne, serbar mirov dêşîne | — |
| Bar naçe ber kerî, ker diçe ber barî | — |
| Bar neyê ber kerê, wê ker were ber bar | Yük eşeğe gelmiyorsa eşek yüke gider |
| Bar neyê ber kerê, kerê were ber bêr | Yük eşeğe gelmiyorsa eşek yüke gider |
| Baş be lê ne belaş be | — |
| Bavê mirov pişta mirov e | — |
| Bavo hun çima ker ker xebernadin? | — |
| Bavo, min bivirek dît. Got: "kane?" Got: "Min winda kir." | — |
| Bav ber bi zarok diçe, zarok ber bi çiya diçe | — |
| Bav harsim dixwe, diranen kur disekihin | — |
| Bav ji es te, kur je pirsa bajer dike | — |
| Bav ji es te, kur saloxan dide | — |
| Bav kustiye (ku) gore sond dixwe. (bixwe) | — |
| Bav rezek da law, law guslek tirî neda bav | — |
| Baweriya kurdan her bi çiyê tê | — |
| Baye hewana wî li ber çu | — |
| Bayî jêrî lê xistiye | — |
| Bayî jêr lê têxe | — |
| Baz bi bazan, qaz bi qazan, mirîska kor bi dîke kulek ra | — |
| Ba çawa tê, bêderê weha bide bayê | — |
| Ba dere wî/we digire, ba vedike | — |
| Ba ji zinar (teht) çi dibe? | — |
| Ba ji tehtê çi dibe? | Yel kayadan ne götürür? |
| Ba li Darê nexe Dar naleqe | — |
| Ba li dîwarê der ve dixe | — |
| Ba merî bê text be, lê ma bêbext nebe! | — |
| Ba pê ket, kûçik li pey ket | — |
| Ba şîrî xirab nekeve para kesî! | — |
| Ba şunê te li her derê hebe | — |
| Ba vî alî dixe, wî alî re debas dike | — |
| Bedewe çav kil kir, dile xortan tev kul kir | — |
| Bedewe here, xer ji bazara te naye! | — |
| Bedewê çav kil kir, dilê xortan tev kul kir | Güzel gözlerine sürme çekti, gençlerin gönlünü yakıp geçti |
| Behra sîn e, av te de nîn e | — |
| Behr bi devê kûçika heram nabe | Köpeğin ağzıyla deniz haram olmaz |
| Behr bi devê kûçika heram nabe | Köpeğin ağzıyla deniz haram olmaz |
| Beje beje zimane te direj e | — |
| Beje min hevale xwe ez bejim tu kî yî? | — |
| Bejin biriqî, dil xeriqî | — |
| Bejna heyrane her kiras le te | — |
| Bejna min sehr e, dile min jehr e | — |
| Bejn lal e, (bila) nebejin tiral e | — |
| Bejn tît e, mal mecît e | — |
| Bejn zer e, dil jehr e | — |
| Belaye newe newe, dema tu hatî li ser sera u li ser herdu çavan | — |
| Belaye! Çaven res u belek min ji te re kildan e | — |
| Bela li sere (xwe) wî/ we vekir | — |
| Bela tên serê mêra | Bela yiğidin başına gelir |
| Bela tê serê mêra | Belâ yiğidin başına gelir |
| Bela xelke ji çol u çiyan te, ya min belengaze Xwede ji ber lingen min te | — |
| Bela xwe je venake | — |
| Bela xwe le digerîne | — |
| Belengaze aqile xwe ye | — |
| Belengaze Xwede ye | — |
| Benamuse ulme (ilme) xwe ye! | — |
| Bendera ku çelek ser bigere, ew çi bender e? | — |
| Bendike Ruto dudu ne, çave wî li min çave min jî li yekî (yeka) din e | — |
| Benîste xwe cu ye, li netika xwe ve daniye | — |
| Beqe çav da çeleke, zike we teqiya | — |
| Beq bi avê serxweş dibe | — |
| Beranî stewr li xwe nîne | — |
| Beran bi duw yê xwe naeşe | — |
| Berdana jine, edeta dine | — |
| Berda sond dixwe | — |
| Bere dest destan diso, pase dest serçavan diso | — |
| Bere merezî bu îja terese jî lexist | — |
| Bere pir bi gul bu, barane lexist sil bu | — |
| Berê bişêwire, piştre bikire | — |
| Berê di pêsîrê xwe ra bigire | — |
| Berê text ya jinan bûye | — |
| Berê xwangê berva bira berê bira berve gura | — |
| Berê xwunga berve Brayê, berî Brayî berve Çîya ye | — |
| Berf hatiye ku ling (de) bicemide | — |
| Berf heliya, ling wesiya | — |
| Berf jî ê gewr e, kûçkê pêde gûdikin | — |
| Berf jî spî ye, le kuçik di ser da pîsiye xwe dikin (dirîn) | — |
| Berf jî spî ye, le tam le tune ye | — |
| Berf li çîyê bari | — |
| Berike kune zikî bîrçî ye | — |
| Berî barane ba ye, berî mirine ta ye | — |
| Berî malê cîran hilgire | — |
| Berî xwangê berve bira, berî birê berve kevira | — |
| Berjêrî tuke rune, berjur tuke simêl in | — |
| Bermal xwedana malê ye! | — |
| Bertîl kevir nerm dike | — |
| Beru da bizine, dest avete qarçike | — |
| Beru ji qalike xwe banzda u got: "Magî devî çawa ye!" | — |
| Berve gur ne zirin | — |
| Berxê çê li ber kozê belî ye | — |
| Berxê xelkê ji meriv re nabin beran | Başkasının kuzusu bize koç olmaz |
| Berxê xelkê ji meruv re nabîn beran | Başkasının kuzusu bize koç olmaz |
| Berxik spartine gur | — |
| Berxî çê li ber kozê aşkere dibe | — |
| Berxî nêr bo kêrê ye | — |
| Berx î ku bi beran be, li ber kozê belî dibe | — |
| Ber barane revî, li zîpike qelibî | — |
| Ber barene revîm, ber çortane ketim | — |
| Ber defa be deng direqise | — |
| Ber defa cuna direqise | — |
| Ber ecela xwe ve diçe | — |
| Ber ecele xwe direve | — |
| Ber goste çuyî nakeve, ber serpiyan dikeve | — |
| Ber kere re derbaz dibe, cehsike je didize | — |
| Ber(kevir) li cîhê xwe bi rûmet e | — |
| Ber li serî, yan serî li ber (î), her serî we biske | — |
| Bes hat sere maldaran, avetin sere feqiran. (jaran) | — |
| Bexdaye jî xurme zef in, ji me re çi ye? | — |
| Bexte pesîn, ware hesîn. (Bext bexte pesîn war ware hesîn.) | — |
| Bexte romê nine | — |
| Bexte ruma nina | — |
| Bextê reş tim yê xwedî ye | — |
| Bextî meriyanî di destî xwe da ye | — |
| Bextî reş meriyan ber nade | — |
| Bext nadim bi text | Bahtı tahta değişmem |
| Beyî derî ji te ra vekiriye, heri re ji te ra vekirî ye | — |
| Beyî mala me te bibînî hale me | — |
| Bez spartiye pisîke | — |
| Be are ji çi ar bike, we kume xwe tim xwar bike | — |
| Be male, malxe male, neye male qeda sale | — |
| Be malo, be xatî be xalo; bi malo, bi xatî bi xalo | — |
| Be serî u be binî (ye) | — |
| Be zar u be ziman (e) | — |
| Bê aqilî kurîya gîrê mezin e | — |
| Bê derpê bigere, stûyê xwe li ber zalim xwar neke | Donsuz dolaş fakat boynunu zalim önünde eğme |
| Bê heval, bi rê nekevin | — |
| Bê himi tunebûn e | — |
| Bibe nebe mirov goste kewana jî dixwe | — |
| Biçe Bitlîs, we bilîz | — |
| Biçe ser kahniye, kahnî we ziya bibe | — |
| Bihata mîvanekî bi xêr vê ra bixwinî têre têr | — |
| Bihusta ku ez ne te de bim (ne le bim) bila ker te de vegevizin | — |
| Bikê bi kîzê, li ber cennetê bilîzê | — |
| Bikute bikute xwe danena | — |
| Bila avis be kengî dizê bila bizê | Gebe olsun da ne zaman doğurursa doğursun |
| Bila avis be, kenge dize bila bize | — |
| Bila bejin xençera Xaço heye | — |
| Bila conegayê rojekê bim, ne çêleka sed rojî bim | Bir günün boğası olayım, yüz günün ineği olmayayım |
| Bila cwangê rokê bim, ne çêleka sed rojî bim | Bir günün boğası olayım, yüz günün ineği olmayayım. |
| Bila dilê min bi dil be bila tûrê kirasê mû li min be | Gönlüm hoş olsun da varsın giysim kıldan olsun |
| Bila dilê mi bi dil be bila tûrê kirasê mû li mi be | Gönlüm hoş olsun da varsın giysim kıldan olsun. |
| Bila ev jî daxek be li deste min be | — |
| Bila hespê çê be bila bê nal be | İyi at olsun da varsın nalı olmasın |
| Bila hindik, bila rindik | — |
| Bila jina mere çe bim, bila roje heft caran sere min be sikandin | — |
| Bila kuçike gunda bim, ne piçuke bira bim | — |
| Bila kuçike sa bim, ne piçuke bira bim | — |
| Bila kuleka te du negire | — |
| Bila li xwede xwes here, bila li evdan xwes neçe | — |
| Bila mere min mer be, bila sere min li ser tera er be | — |
| Bila me be, sîr qismet e | — |
| Bila ne di min da be, bila di diya min da be | — |
| Bila ne li ber agire min be, bila ber agire mala bave min be | — |
| Bila razana te hebe, rabuna te tune be | — |
| Bila reze min li nav rezan be, bila tirî li min heram be | — |
| Bila rû bêşe zik ne êşe | Yüz acısın, karın ağrımasın. |
| Bila rû biêşe zik ne êşe | Yüz acısın, karın ağrımasın |
| Bila sure xweyî tuj baveje quzika min | — |
| Bila tu gurbiyayî bila te bere kera min bixwara | — |
| Bila tu xwes bî, gula siwara bî | — |
| Bila xwes bî, gula govenda bî | — |
| Bila ya dehan ji li ser ya nehan be | — |
| Bila zike mela bel be, bila gîha u pel be | — |
| Bilbil xistine qefesa zerin, gotiye: "Ax welate min." | — |
| Bilbil xistine qefesa zerin. Got: "Ka gula mina bi bîhn?" | — |
| Bilind firiya, nizim ket | — |
| Bin ga da golikan digere | — |
| Biratî, bi rastî | — |
| Birayek din, yek hisyar, dan muyeke neqetandin | — |
| Biraye ji de ye, silava dide li pe ye; ew jî ji bo lome xelke ye | — |
| Birayê min î biçûk li pî min xist | — |
| Birayî min î mezin li pêyê min xist | — |
| Bira avis be kengi dizê bila bizê | Gebe olsun da ne zaman doğurursa doğursun |
| Birçî bu ter nabe, ter bu birçî nabe | — |
| Birinê kêrê çê dibe ê zimên çê nabe! | — |
| Birîna hevalan, tîra kendalan | — |
| Birîna min, min keder te | — |
| Birîna sura kurtir, birîna sura heye | — |
| Birîne diherisine | — |
| Birnê giran derdê seran | — |
| Bivirî te hênî di goncda ye | — |
| Bivirvan dar birî, ye li ser dare guman ji xwekde nebirî | — |
| Bixwî çavekî min, nexwî derdu çaven min | — |
| Biyanî bidî goste canî, we li ser te de bet posmanî | — |
| Biye kevçî xwîn, ketiye pesa min | — |
| Bizanibe giliya, welat xwestir e ji hemiya | — |
| Bizina gurî, ber dêwir tiqurrî | — |
| Bizina kol elimiye danukan | — |
| Bizina kol, hîn bu (ye) daniyen sor | — |
| Bizina kulek u sivane bezek (sivik) tev digehen ber derî | — |
| Bizina nehletî, dev leketî | — |
| Bizina res e, her roj nexwes e | — |
| Bizinê ji mîyê ra got; min ewa te dît | — |
| Bizinê kulek tim ê çilek e | — |
| Bizin bizin e, bere cîhe xwe pekol dike du re mexel te | — |
| Bizin firot bi hefta, beze we kirî bi heysta | — |
| Bizin ketiye derde sere xwe, sivan ketiye derde beze bizine | — |
| Bizin mir, gir damirî | — |
| Bi ava zemzeme (ve) sustine | — |
| Bi beçîyek pirtan nê bûyîn mêr | — |
| Bi benî dijmin ne daketin bîrê | — |
| Bi benî xelkê xwe bermede bîrê | — |
| Bi çar destan ve girtiye | — |
| Bi çavekî le nenere | — |
| Bi çavên birçî zik têr nabe | — |
| Bi çirtkê li derî xelkê mêxe! | — |
| Bi çukê mala kuçîkê malane | — |
| Bi destan da, bi lingan pey ket. (im) | — |
| Bi desta berda bi linga bidû geriya | Elini bıraktı, ayağı ile ardına düştü |
| Bi desta berda bi linga bidû gerya | Elini bıraktı, ayağı ile ardına düştü |
| Bi destekî nesustî li nav derket | — |
| Bi desten xwe mala xwe xera kir | — |
| Bi deve xwe dixwim." | — |
| Bi deve xwe kete belaye | — |
| Bi deve xwe ve napeyive (xebernade) | — |
| Bi dinyê bişêwir bi aqilê xwe bik | Dünyaya danış, aklına göre yap |
| Bi dinyê bişêwir bi aqlê xwe bik | Dünyaya danış, aklına göre yap |
| Bi fita Hesene Hewerî | — |
| Bi gurmiste, dibeze sujine | — |
| Bi gur re dixwe, bi xwedî re sîne dike | — |
| Bi guviştinê şîr nê der | — |
| Bi guye xwe ve buye yek | — |
| Bi heçeta (hinceta) kurke dixwe virike | — |
| Bi kapekekî Uris nake | — |
| Bi kere nikare dibeze kurtan | — |
| Bi kevçiyan ve da berhev bi hesikan ve bela kir | — |
| Bi kevîrî sivik herkes xwe dimalêşe | — |
| Bi kinco, were qunco, bi qerpalo here malo | — |
| Bi kîrekî kulavî le dige | — |
| Bi kulme, diçe direje | — |
| Bi mêr be ji xwe rindtir bi cîran be ji xwe çêtîr | — |
| Bi min xurto, li min xurto | — |
| Bi navranê xwe pît be! | — |
| Bi penciruka li guye xwe ketiye | — |
| Bi piye xwe kete tele | — |
| Bi pirsê mirov diçe mala xwedê | Sorma ile insan Allah'ın evine kadar gider |
| Bi qîzanî mîr bu, bi jinanî pîr bu | — |
| Bi quna ziya filitî | — |
| Bi qune ketiye çala genim | — |
| Bi qune, ketiye kodika jajerune | — |
| Bi roj bilbil e, bi sev piskul e | — |
| Bi roj kefene miriyan je dike, bi sev bulqe bulqa kuza ditirse | — |
| Bi roj miriyan diselîne bi sev qurquroneka derî ditirse | — |
| Bi roj ronahî li ber min neke | — |
| Bi ruyekî spî je xilas bum | — |
| Bi sere poz xeberdide | — |
| Bi sev sememok e, bi roj pîrebok e | — |
| Bi tekbîr, dikolin bîr | — |
| Bi tepa li sere xwe ket | — |
| Bi testekî du kar ne kirin | — |
| Bi vestîyayî kir, bi vesîyayî xar | — |
| Bi ve qune, tu naçî sune | — |
| Bi ve qune, tu naxwî hekerune | — |
| Bi ve quse, tu naçî Muse | — |
| Bi viran sond bixwe serî naese | — |
| Bi vî devî bi vê qunê | — |
| Bi vî devî bi vê qunê, herê diziya bizinê | — |
| Bi vî hisî, tu nagihejî tu par u pisî | — |
| Bi xera kîre min (çike min) buye mîre min | — |
| Bi xweziya dest nagije baqê keziya | Keşke ile eller saç örgüsü demetine yetişmez |
| Bi xwezîya dest nagîhê baqê kezîya | Keşke ile eller saç örgüsü demetine yetişmez |
| Bi xwe bume dize sola xwe | — |
| Bi xwe pir gul bu, barane lekir sil bu | — |
| Bi xwîna xwe xeber dide | — |
| Bi zikî birçî nê lîstin | — |
| Bîhna biso je te | — |
| Bîhna ceheneme ji dev te | — |
| Bîhna kiz te ji mala diz | — |
| Bîhna sîr ji dev te | — |
| Bîhn le çikandin | — |
| Bîr bi çotê tijî nabin | — |
| Bîr bi dewla tiji navin | — |
| Bîst û yekê Adarê, berfê avêt gulîyê darê, nema danê êvarê | — |
| Boçika wî dixure | — |
| Boçika wî ketiye qune | — |
| Boçika xwe ba dike | — |
| Boçika xwe bilind digire | — |
| Boçik ketiye nav lingan | — |
| Buka ape kete kape, buka xale delaliya male | — |
| Buka male, qesmera male | — |
| Buka paş perdê, kes nizane nasîbê kê | — |
| Buka xale ezîza male | — |
| Buke pe pepar, sivan (o) dar gopal | — |
| Buke tune zar-ziman, xesuye tune dîn-îman | — |
| Buke (buka ku) xeniqandiye heft xesî, ji bulqiniya cer ditirsî | — |
| Bukê li ser hespê kes nizanê nasîbê kê | — |
| Bukê zar û ziman tune xwasi yê dîn û îman tune | — |
| Buk bi dile zave ye | — |
| Buk di sorike de, dergus di lorike de | — |
| Buk li hespe ye, hefsar li miste ye, kes nizane qismete ke ye | — |
| Buk ma heviya baltuze (dise) dile we bu kela dîze | — |
| Bume gaye dîz-kiloza | — |
| Bune dîk u mirîsk li ber hev sekinîne | — |
| Buxtan teniya bin tevê ye | — |
| Buxza wî buxza deva ye | — |
| Buye ava bin kaye | — |
| Buye bereta li ser berata | — |
| Buye buka barane | — |
| Buye cirm ketiye hustiye min | — |
| Buye çeleka sor, sîre xwe dide dawiye de linge xwe ledixe direje | — |
| Buye çira ber kora | — |
| Buye çiyaye Sîpane, sere xwe danaxwe. (natewîne) | — |
| Buye dasiye masiye | — |
| Buye defa ber kera | — |
| Buye diware ser buze | — |
| Buye dîzika Behlul | — |
| Buye Eliye xem xwar | — |
| Buye findiqa ser nergize | — |
| Buye gaye cot, ne kisî mese ser xwe dike ne ji ye ciranan | — |
| Buye gola reqe (u) beqan | — |
| Buye hîva bin ewr | — |
| Buye keleme ber çavan | — |
| Buye kere Bute, yek salî bu du kel hilgirt, du salî bu kelek hilgirt | — |
| Buye kevir, xwîn je naye | — |
| Buye kewa dafike | — |
| Buye male mirî | — |
| Buye mesela jinik u meqese | — |
| Buye mesela masiyen sove | — |
| Buye mîza seytîn. (dipeke her dere) | — |
| Buye nivista mele | — |
| Buye qîza qurqur bege | — |
| Buye riya kadize | — |
| Buye roviye ji mirîskan xwe re mezin buyî | — |
| Buye serikî kera | — |
| Buye tajiya kuça | — |
| Buye xesuya seyan | — |
| Buye xweya hemi giraran | — |
| Bu çala bi derziye. (vedayî) | — |
| Bu gur, hef golik jî xwarin | — |
| Bu mesal xal u xwarzî | — |
| Bu xerman e, ne bu derman e | — |
| Bu (ye) destare kizina | — |
| Bûka li ser haspê, kes nizane qismeta kê | — |
| Bûke Ziman tune, Xwasîye îman tune | — |
| Bûkê bi bext xwedan text e | — |
| Bûkê zarî û ziman tune, xwesiyê dîn û îman tune | — |
| Bûk li ser hespa, kes nizane nasîbe kêya | Gelin atın üstünde gelirmiş ama kimin nasibidir kimse bilmezmiş |
| Bûk li ser hespêya, kes nizanê nasîbê kêya | Gelin atın üzeride gelir. Ancak kime kısmet olacağını kimse bilmez |
| Bûye çoyê dest dînan | — |
| Bûye marê nîv kuştî | — |
| Bûyê bijêrka ser sêlê | — |
| Bira cwangê rokê bim, ne çêleka sed roji bim | Bir günün boğası olayım, yüz günün ineği olmayayım |
| Bira dilê mi bi dil be bila tûrê kirasê mû li mi be | Gönlüm hoş olsun da varsın giysim kıldan olsun |
| Bira hespê çê be bila bê nal be | İyi at olsun da varsın nalı olmasın |
| Bira miradê me hebe bila ji kevir be | — |
| Bira rû bêşe zik ne êşe | Yüz acısın, karın ağrımasın |
| Bira şêrê rokê be, ne roviyê salekê be | Bir günlük aslan ol, bir yıllık tilki olma |
| Birindar bi birina xwe zane | Yaralı yarasını bilir |
| Birîna li hewalen,qaliştekê zinaran | Arkadaşın yarası, kaya yarığı gibidir |
| Bişuxle weke mêra, bûxe weke şêra | Adam gibi çalış, aslan gibi ye |
| Bizin çiqas jî dizîka were tekê ew ê roje | — |
| Camerî karê her kesî nîne | — |
| Camêr e, şêrê şêra ne | — |
| Canik û camêr, jin û mer | — |
| Cano min tu danî, kesî tu hilneanî | — |
| Can nê şunê, mal tê şunê | — |
| Careke te bixapîne ar di mala wî keve; bu di cara, du caran ar di mala wî | — |
| Carina dibe kura kirece, carina dimbe dîware buze | — |
| Carina dimis-run e, carina qetil-xwîn e | — |
| Carina mirov ji mecburî goste kewan jî dixwe | — |
| Carina mirov ji yare diya xwe re debeje "bavo" | — |
| Carina mirov ji yarê dîya xwe re dibê yabo | Gün olur insan anasının dostuna baba der |
| Carna mirov ji yarê dîya xwere dibê yabo | Gün olur insan anasının dostuna baba der. |
| Car caran tîne, gaye res baran tîne | — |
| Cawa (bersiva) wî kire dest | — |
| Cawe sil firotine | — |
| Caw bu kitan, dew bu derman | — |
| Ca bihelin ez jî anaxazeke biherim | — |
| Ca (ce) nalekî (hesinekî) bavejin ber linge wî/ we | — |
| Cegere be mefere bira kustin (mire) neçu sere | — |
| Ceger le sewitî ye. (sotiye) | — |
| Cem mîhe çave berxe derdixe | — |
| Cer di riya avê de dişkê | Su testisi su yolunda kırılır |
| Cer nu ye, av cemidî ye | — |
| Cêr di riya avê de dişkê | — |
| Cila sil e, ketiye mil e | — |
| Cila xwe ji ave derdixe | — |
| Cilen xwe sil kir beriya barane | — |
| Cile u kulev ji hev dipiskeve | — |
| Cilê ku li ser rûnîştî kêr meke | — |
| Cimatê dînan nabe | — |
| Ciwanekî bavejin resiya pîreke bavejin xwesiya | — |
| Ciwan mîse ne , bele xwîn serîn u kit-kite ne | — |
| Ciye jina xera kiriye, hînava ye | — |
| Ciye ku pakî le heye, xirabî çi ye? | — |
| Ciye seran rovî dikin geran | — |
| Cîger nê teslîm kirin pisikê | — |
| Cîhe be def direqise, ma dora cîhe bi def | — |
| Cîranê xweş şênîya wara ne | — |
| Cîranî çê ji birê pêşvatir e | — |
| Cîranî mixtacî xwê yê cîrêne | — |
| Cîranî xîrab merîan xwedan tişt dike | — |
| Cîran berî birê ye | — |
| Cîran cîranê xwe nas dike | — |
| Cîran derîyê malê ye | — |
| Comardî bi dayînê dibe | — |
| Cote xwe daye kevir | — |
| Cottar li bervî mal e, kebanî nu bervî kar e | — |
| Cotyaro ew çiye tu diçînî? Got: "Dema hesîn bu te bibînî." | — |
| Cucan: Gundekî Gîhadîna giredayî Agiriye ye | — |
| Cuhî da (ka) te bibim buhiste. Got: "Ne îro semî ye, ker naye." | — |
| Cumê xeyî cuyê li henîya xwe xistiyê | — |
| Cun le taste kirine. (kirin) | — |
| Çalî kun pîne nagirê | — |
| Çar çav (buye.) | — |
| Çar gurçikî (ye.) | — |
| Çavan giredide | — |
| Çavan je girtiye | — |
| Çava ji xwe diborîne. (dibuhurîne) | — |
| Çavek kor be, mirov deste xwe dide ber ye din | — |
| Çaven we/ wî je dibire | — |
| Çaven we/ wî je girtiye | — |
| Çaven we/ wî ter nabin | — |
| Çaven wî/ we res bune. (kor bune) | — |
| Çaven wî/ we tistekî nabînin | — |
| Çaven xwe belle vedike | — |
| Çaven xwe je re diçirîne. (diqelisîne) | — |
| Çaven xwe zoq kirine | — |
| Çave de u bava li ewladan, çave ewlada li çiyaye Qaf | — |
| Çave hev derdixin | — |
| Çave min î kor nenere, bexte min binere | — |
| Çave we/ wî le bar nabe | — |
| Çave xwe kutaye destan | — |
| Çavên li deriya, xulî bi seriya | — |
| Çavê derigirtiya li ê derivekiryaye | Kapısı kapalı olanın gözü kapısı açık olandadır |
| Çavê li deriya xwelî li seriya | — |
| Çavê li derîya, Xwelî bi serîya | — |
| Çavê li derî ya xweli bi seri ya | — |
| Çavresiyan dike | — |
| Çav birçî (ye.) | — |
| Çav çavan nabîne | — |
| Çav çune ser serî | — |
| Çav giredan | — |
| Çav girtîbun | — |
| Çav girtî ye | — |
| Çav leketin | — |
| Çav le derxistin | — |
| Çav le tirsandin | — |
| Çav têr nebû, zik têr nabe | — |
| Çav vekirî. (Çav bel.) | — |
| Çav wek sekir spî buye | — |
| Çawa direse, wulo badide | — |
| Çawa suk e, gaz piçuk e? | — |
| Çawa suk e, wisa jî buk e | — |
| Çaxe neçîra min te, guye tejiya min te | — |
| Çaxe piçuk bum ji mezinan ditirsiyam mezin bum ji piçukan ditirsim | — |
| Çela ku morev ji hewalê xwra bi kohle rojekî bi xwe dikevê | Arkadaşına kazdığın kuyu bir gün kendın duşersın |
| Çeleka me avis be we rojeke bize | — |
| Çeleke didose Xate, to dixwe Fate | — |
| Çeleke rex kiriye di ser destiye bivir de | — |
| Çeleke u golike | — |
| Çel u dotin, kezwan u kelotin ne vek ketiye | — |
| Çeme Mirade çiqasî rabe, nikare tistekî ji quling bike | — |
| Çem tim naye qirs u qal li ber naye | — |
| Çend nîsk ji serî kem in | — |
| Çend sala çû seferê, hat tim Kerê berê | — |
| Çend texte ji serî kem in | — |
| Çerme golike li ber me we xwedî be li ser me | — |
| Çerme sane çerme seane | — |
| Çêleka me bi gaye,ne bela geda ye | — |
| Çêlekê mara bê jahr nabin | Yılanın yavrusu zehirsiz olmaz |
| Çêlîkê mara bê jahr nabin | Yılanın yavrusu zehirsiz olmaz |
| Çilek tu zeman têr nabe | — |
| Çilkek, milkek | — |
| Çima buye kerta kevir? | — |
| Çima guye xwe xwariye? | — |
| Çima ji min mîh u meîn mane? | — |
| Çima razem newala kur, çima bibînim xewna dur | — |
| Çima rihe xwe kur nakî? Got: "Dile min bi qune ne xwes e." | — |
| Çima seyek nikare, cendedekî bi deve xwe bigire? | — |
| Çiqasî li ser erde ye, ew qasî jî li bin erde ye | — |
| Çiqas dinya li hev dikeve, tistek ji me re ser dikeve | — |
| Çira ber kora, defa ber kera | — |
| Çira ji kora re def ji kera re bêfêdeye | Çıranın köre, davulun sağıra yararı yoktur |
| Çira nîne ko heta sibehê pêkeve | — |
| Çira nîne ku heta sibehê pêkeve | Lamba değil ki sabaha kadar yansın |
| Çira xizanî ji nezanî | — |
| Jina kirêt çav diêşîne, jina spehî dil diêşîne | Çirkin kadın göz ağrıtır, güzel kadın gönül ağrıtır |
| Çivîka wîlwîlanî ez kor bum min nizanî, te mala xwe xera kir kone min jî pe re danî | — |
| Çivîk çivîk e ave vedixwe, li ser xwe re xwede dinere | — |
| Çiya naçe, dewres diçe | — |
| Çiyî feqîran, derge mîran? | — |
| Çi buyî kundir, çi jî hustiye te direj-bu | — |
| Çi di hur de, çi di tur de | — |
| Çi giriya ku çi jî beecî? | — |
| Çi kirîye li deran, ew tê ber nigan | — |
| Çi tune, kum tune | — |
| Çi xwar ku çi jî pe veresî? | — |
| Çi zu buyî kundir, te çi zu sax veda? | — |
| Çîva ber gana | — |
| Çî neçê para keçê | — |
| Çoken xwe nerm kirin | — |
| Çukan xem e, Xabur çem e? | — |
| Çuke bira, çelike gura | — |
| Çuk e diçe li ser heke betan rudine | — |
| Çume derva Fatekor, hatim hundir xatekor | — |
| Çume mala ape xwe ketme kape xwe | — |
| Çume mala dewresa, danî ber min maste gamesa | — |
| Çum li sere çiya, zuriyam weke gura, birazî nabin bira | — |
| Çune Konyê ketina qata, serî xwe ratidine mîna Tota | — |
| Çun dewsa miriya, hemi kes li miriye xwe giriya | — |
| Çun welate kera, anîn bare pera | — |
| Çuye tolana (tole bigire) seyda (neçîra) hestiyan digere | — |
| Çuyîn ji me, hatin ji xwede | — |
| Çu bajer u got: "Baba kenger nerede biter?" | — |
| Çu dermane mîze, gu le esirî | — |
| Çu gergere, hat dîsa ew kere bere | — |
| Çu gunde nenas pesne xwe da be qiyas | — |
| Çu heyfa bave, quna de jî da ser | — |
| Çu kare kar jî nebu, taye jî ket | — |
| Çu Rewane birinc ji saware male jî bu | — |
| Çu ser dare, dara bin xwe birî | — |
| Çû dermanê mizê gû lê esiri | Sidik ilacına gitti kabız oldu |
| Çira ji korare def ji kerare bêfêdeye | Çıranın köre, davulun sağıra yararı yoktur |
| Çêwê derêya xêli seriya | — |
| Dane ber bere res | — |
| Daran di ser xwe re mebire | — |
| Daran di ser xwe re mebire | Ağaçları üstünden kesme: seni koruyan, senden büyük olana saldırma |
| Dara biye be ker e, ne bistan e, ne ber e | — |
| Dara dixe qula mesa (moza) | — |
| Dara xweziya şin nabe | Keşkenin ağacı yeşermez |
| Dara xwezîya hêşîn nabe | Keşkenin ağacı yeşermez |
| Darbiro daran bibir, gumana xwe ji xwede nebir | — |
| Dareke digire hezar darî (devî) dihejîne | — |
| Dareke texed quna wî, kulîlkeke dide ber behna wî | — |
| Darê ji binî nebire | Ağacı kökünden kesme |
| Darê ji bini nebir | Ağacı kökünden kesme |
| Darî xware, hosteyî rast e | — |
| Daro skesto, xwaro besto | — |
| Dar bir verotine, mirov bi gotine | — |
| Dar dikeve, berî bi ku ve? | — |
| Dar ez dikutim, intîn ji te te | — |
| Dar li kewe neket, kew li dare ket | — |
| Dasek u dehlek? | — |
| Davî sist hawê nagre | — |
| Daweta duduyan e, gire (agire) hemuyane | — |
| Daweta mirtiban be u mirtib lenedin? (le bidin) | — |
| Dawet daweta mîran, agir ketiye feqîran | — |
| Dawet fetikî (fetilî) berbu hetikî | — |
| Dawiye de ji bo paniya linge xwe erdek hisk dît | — |
| Daye buhike, jine ruhike | — |
| Daye, ewa ku tu dibejî min derda ye | — |
| Dayika du dotan, li xwe dide du lotan, ne li vir, ne li Cizîra Botan | — |
| Dayiken dergusan re herin zu vegerin | — |
| Dayîkê got: Kane-kaçike go-hane- | — |
| Dayîk tim lawe nînê/Alik tim lawkan nînê | — |
| Da kes weke wî bi sev kere xwe nagere | — |
| Da tu bizanî (bî) dew biraye mast e | — |
| Defa heware lexistin | — |
| Def di desTe min da ye, çomax tu ledixî | — |
| Def u zirne berdaye, bi kendale abes girtiye | — |
| Def ya xelke ye tu çomax ledixî | — |
| Deh bi duduyan e, Hirmiz xwedane Gololan e | — |
| Deh mal in danzdeh rispiyen wan hene | — |
| Deh siyar çun pesiya rutekî, rut silamet li nav derket | — |
| Delale min ji sîr jî, sekir jî sirîntir e | — |
| Dela xwe daye ser mile xwe | — |
| Del ba ye, kuçik li pey Bexda ye | — |
| Dema mirov got "heq" çem dÎsekÎne, av dÎçÎke | İnsan "hak" dediği zaman; ırmak durur, su kesilir |
| Dema siud hat serî, bila bizire wek kerî, dîsa jî xelke beje aferî | — |
| Demek a gule ye, yek ya sîlane | — |
| Demika gûla, yeka sosina | — |
| Dem bi deme re herdem xwede re | — |
| Denge defe nas dike, mala dawete nas nake | — |
| Denge ezmana, nîsana barana | — |
| Denge te xwes te le heke xwendina te quran be | — |
| Dengê kûra nare kerra | — |
| Dengî dolê ji dûrva xweş te | — |
| Deng nekirim, zere zer im | — |
| Dera jina xera ne kiriye hîna ava ye | — |
| Dera sor e, çavî kor e | — |
| Derbeke li nal dixe, yeke mix (bizmar) dixe | — |
| Derb ku hat serî, xwede we çawa xilas bike? | — |
| Derdan derevedike. (dereveneke) | — |
| Derde hewiya, jana tiliya | — |
| Derde wî (ji) girara sibe ye | — |
| Derdê feqîran nan e, derdê axa, kêf û dîlan e | Fakirler ekmek derdindeler, Ağa ise; keyif ve şenlik derdindedir |
| Derdî dil ne kişandin/Dîl sarî ro tarî | — |
| Derd hatin derda, kul hatin li ser da | — |
| Derdê dîlekÎ, jî barê deh mîlan gÎrantîre | Gönüldeki bir dert sırtladığın on yükten ağırdır |
| Derek ava kir, mizgeftek xira kir | — |
| Dereweke wan ji deh raste me çetir e | — |
| Derew dijminê Xwedê ye | Yalan Allah'ın düşmanıdır |
| Derew dujminê Xwedê ye | — |
| Derew sêwî ye | — |
| Derew sêwî ye | Yalan öksüzdür |
| Dere sore xwe ba kir, dile xortan tev kul kir | — |
| Dergusan re herin, zu vegerin | — |
| Deriyê xerata bi bena girêdayîye | Marangozun kapısı iple bağlıdır |
| Deriyê xwe bigire cîranê xwe diz dernexe | Kapını kapa, komşunu hırsız çıkarma |
| Derî daye ser piste | — |
| Derî ne berdideyî, kuleke re dikeve hundir | — |
| Dermane her tistî xwe ye, le xwe xirabibe derman çi ye? (derman nîne) | — |
| Derpiye jine sor e, merî kor e | — |
| Derpiye min xwe ke, le te de tir u fisa neke | — |
| Derse degire ji jine, de re dibe dijmine | — |
| Deryê xerata bi bena girêdayîye | Marangozun kapısı iple bağlıdır. |
| Deryê xerata bi bena girêdayiye | Marangozun kapısı bağlanmış ipten olur |
| Deryê xwe bigir cîranê xwe siz dernex | Kapını kapa, komşunu hırsız çıkarma. |
| Deryê xwe bigir ciranê xwe diz dernex | Kapını kapa, komşunu hırsız çıkarma |
| Derzî di ber guh re kirin (e) | — |
| Desta dawo, bi piyan li pey geriyawo | — |
| Deste ber derî ye, bikesî we bimerite, nekesî we biherise | — |
| Deste de peske qîze | — |
| Deste de reng u ruye qîze | — |
| Deste me naye ber deve me | — |
| Deste min di hingir da be cî dihelim tem | — |
| Deste raste dide, bi deste çepe distîne | — |
| Deste sex maç kin, ew sere Qutbe Razî ye; tac u teylesena wî gist xebata deste jar (sar) u tazî ye | — |
| Deste vala, ruye res | — |
| Deste wî tije garis be, livek je narije | — |
| Deste wî, ma li ber ruye wî | — |
| Deste wî/ we giran e | — |
| Deste xwarinê dirêje | Yemeğe uzanan el uzundur |
| Deste xwe de hekerune çekî u bidî (ye) ewe beje deve min sewitî, deste (wî/ we) te nesewitî | — |
| Deste xwe dixe qula moza | — |
| Deste xwe je biso (sustine) | — |
| Deste zore pîre davejin bîre | — |
| Destê bi tenê, deng jê nayê | — |
| Destê desta bişon, destê çexbin rûya bişon | — |
| Destê dî qilêr li ser zik ê têr | Kir gören el tok karnın üstündedir |
| Destê xebitî li ser zikê têre | Çalışan el tok karnın üstündedir |
| Destikê bivir ne ji darê be dar nakeve | Baltanın sapı ağaçtan olmazsa ağaç devrilmez |
| Destî vesîyê, li ser zikê birçî | — |
| Destkê bivir ne ji darê be dar nakeve | Baltanın sapı ağaçtan olmazsa ağaç devrilmez |
| Destkuja wî ne helal e | — |
| Desto bi xwe gesto, ha diwesto, ha diwesto | — |
| Dest bi tenî ruy merîyan reş dike | — |
| Dest deste dişo, dest jî ruyen dişo | — |
| Dest je sustine | — |
| Dest ji cote res berdaye bi zirna zer girtiye | — |
| Dest ji emele wî sar bu | — |
| Dest ji erd u esmana qetiya ye | — |
| Dest li ser destan, heya esmane heftan | — |
| Dest nakeve | — |
| Deva del bi xwar e, piskuleka we jer e, yek li jor e | — |
| Deve bi çerm va dixwe, dile xwe bi mese desîne... | — |
| Deve dikeve, nav pembu, çaven xwe digire u dibeje: "Kes min nabîne." | — |
| Deve hat bi puleke, pul nabî | — |
| Deve hirçe negihîst seve got: "Çawa tirs e!" | — |
| Deve hîz berdaye, quna hîz girtiye | — |
| Deve nal kirin, rovî (jojî) got: "Piye min jî." | — |
| Deve nedît li reze, piskul dît li pireze. (feze) | — |
| Deve rovi ne geha hersim go çi tirşa | Tilki, yiyemediği üzüm için 'zaten ekşiymiş' der |
| Deve rovî negihîste tiriyan got: "Tirs e." | — |
| Deve te ne deve zirna zer e | — |
| Deve te tijî xwîn be, bidî wî/ we nereje | — |
| Deve u gere? | — |
| Deve wî ne li cem wî ye. (ne li wî ra ye.) | — |
| Deve wî/ we sist e. (nerm e) | — |
| Deve xwe daye ber baye geliyan | — |
| Deve xwe dide ber deve wî/ we | — |
| Deve xwe guhirand(iye) | — |
| Deviye tu dar bî, li ser sere min star bî | — |
| Devî ku xwarî yê fedî bike | — |
| Devî me yî ceribandî | — |
| Devî paç e, zikî xaç e | — |
| Devî sist derdan kêm nake, devî sistî guhan rehat nihêle | — |
| Devî sîwer mêske hespê nalke | — |
| Devî tirş zerarê li xwe dike | — |
| Devî xwe ji hev meke cavên xwe javke | — |
| Devî zu dibe dar, xwelî li sere ye be war | — |
| Devsa şêra roviya, kirina gera mera | Tilki aslanın makamına geçti her tarafı darmadağan etti |
| Dev dixwe rû fedi dike | Ağız yer, yüz utanır |
| Dev Hakîm e, mal kuling e | — |
| Dev jev mayîn | — |
| Dev je berdan (bernedan) | — |
| Dev ji sîr sewitiye, pifî dew dike | — |
| Dev ji zirna zer berdaye, bi qula ebcete girtiye | — |
| Dev nerm e pist hisk | — |
| Dev Qaric e (orak), Zik Sarînc e | — |
| Dev tuneyî | — |
| Dewe silave, li ber ave | — |
| Dewleta lez, rez u pez | — |
| Dewlet e, bel e, gewr e, bi sev sayî ye, bi roj ewr e | — |
| Dewlet sere axe, tevka hîve | — |
| Dewres tîr u direj | — |
| Dewsa seran, maye kunde dera | — |
| Dewsa sera, kund dikin sera | — |
| Dew birê mast e | — |
| Dew dixwaze, kodike jî vedisere | — |
| Dew tirs nîn e, vexwarina hemî benda nîn e | — |
| Dew tune, run difirose | — |
| Dew xwestin u kodik vesartin? | — |
| Deyn li te (min) caw li xwe kir | — |
| De îja (îcar) te girte xwe | — |
| De ka kuma daynin pirsa je bikin | — |
| De li qîze sîret kir, qîze got daye hela tu çîke kere binere çend e | — |
| De u dote ser kirin, kemaqilan je bawer kirin | — |
| Dêhn ne dêhnin; ê ji wan bawer dikin dêhnin | Deliler deli değil, onlara inananlar delidir |
| Dê û dotê şerkirin, bêaqila bawer kirin | Ana kız kavga ettiler, akılsızlar inandı |
| Dibeje le napeje | — |
| Dibe tu pe re, qeda u bela jî pe re | — |
| Dibe xenequtk dikeve gewriya mirov | — |
| Dibe, mer be jî, jin be jî bila bize | — |
| Dibe: "Dare das hate te." Dibe: "Wekî destî ji min be, min nikare." | — |
| Dibêjin tu li rê qeze û bele li rê | Derler ki sen yola çıkınca kaza bela birlikte yola çıkar |
| Diçe cîhe nenas, pesne xwe dide xas u xas | — |
| Diçim as as xiradibe, tem kahniye kanî zuha dibe; ga dikirim dibe golik genim davejim dibe solik | — |
| Dijmimî darê ji darêyê | — |
| Dikale le sîr nade | — |
| Dikana Bekiro du qalib sabun u çar kîs xwe | — |
| Dila pirsî, quna hesilî | — |
| Dilekî na bi heft dilan | — |
| Dile de li ser dote, ye dote li ser çiyaye Qaf | — |
| Dile merik ji jine ne xwes bu, digot: "Tu ard eleg dikî quna xwe ba dikî." | — |
| Dile min ji we (ne) xwes e, erd di bin berfe de res e | — |
| Dile sivan kete piskule (kermekî), hur kir sîr u xwar | — |
| Dile yekê ket kevirekî heft salan bi xwe re gerand | Birinin (kadının) gönlü bir taşa düştü, yedi yıl birlikte dolaştırdı |
| Dile yekî diçu goste kere, digot: "Guhen we wek yen kewroskan e." | — |
| Dile yekî kete kevirekî heft salan bi xwe re gerand | — |
| Dilê şivên bixwaze kare ji nêrî şîr derxe | Çobanın gönlü isterse tekeden süt çıkarır |
| Dilê tirsok sînga gewr nabîne | — |
| Dilê tirsonek sînga gewr nabîne | Korkak yürekli, ak göğsü göremez |
| Dilê tirsonek timî dikute | Korkak yürek hep çarpar |
| Dilê tirsonek timî dikute | Korkak birinin kalbi hep çarpar |
| Dilê xweş her lê bihar e | Neşeli gönül hep bahar gibidir |
| Dilî fere şewq û çira | — |
| Dilî hişt wîjdan teda nabe | — |
| Dilî xwangê bi xwangê bişewtiya çelkê sê(sav) ne davite ber | — |
| Dilo bixwaze te boq te pîvaz | — |
| Dil bune aye sevî, xof, rem ji dine revî | — |
| Dil dixwaze, (le) ji dest naye | — |
| Dil hay ji derlingê neye | — |
| Dil hay ji Derning ne ye | — |
| Dil hildan | — |
| Dil ku şikest, êdî nacebire | Gönül ki kırıldı artık düzelmez |
| Dil li ser dil e, je re tune tu derd u kul e | — |
| Dil ne sifre ye ku mirov ber hemûyan veke | Gönül sofra değil ki insan herkesin önüne açıversin |
| Dil ne sivre ye ku mirov li ber hemî kesî veke | — |
| Dil sikestin | — |
| Dil stendin | — |
| Dil xwes kirin (Dile wî/ we xwes kiriye) | — |
| Dimirim dibeecim, ceh dibe ez birinc im | — |
| Dimise yekî rijiya, got: "Bila xera bav u diya min be." | — |
| Dine ava, em tev nava | — |
| Dine bi dine re, Mendo bi quna dine ve | — |
| Dine ke xwar? Jin u mere ku ji hevdu ra bun yar | — |
| Dinê li dinê, çavê gur li bizinê | — |
| Dinya bi dore, ne bi zor e | Dünya sabır ile yürür, şiddet ile değil |
| Dinya bi dor e, ne bi zor e | — |
| Dinya buye kes, tu kesî negotiye bes | — |
| Dinya guleke, bêhn bike û wê bide hevalê xwe | Dünya bir güldür, kokla onu ve yakınındakine ver |
| Dinya gulek e, bihn bike û wê bide hevalê xwe | — |
| Dinya kiriye dara doje | — |
| Dinya li dinyê; çavê gur li mîhê | Dünya durdukça kurdun gözü koyundadır |
| Dinya li ser guhekî wî/ we ye (ser pelikeka guhe wî/ we ye.) | — |
| Dinya tev de bisewite, gurzek gîhaye wî nasewite | — |
| Dinya tijî kir be, bostek ji mirov dur be, ma çi kera mirov je heye? | — |
| Dinya tijî, mirov te de dijî | — |
| Dinya wa hatiye, we wa jî here | — |
| Dirane xwe disîqîne | — |
| Dirane xwe vesere, se hestiyan digere | — |
| Diranî wî/ we te da çikya ye. (diçike) | — |
| Diran es, derman kes | — |
| Direjaya male deh gav, çi bikim mala be nan u be av | — |
| Direse le nikare bide hemberî hev. (hem ber yek bike) | — |
| Dirika xwe bi deste min dernexe | — |
| Dit ezim nedit dizim. veya Di sa ezim nedisa dizim | Gördüyse benim, görmediyse hırsızım. (Kürtçe deyim) |
| Dive ez bejim, kew e, nikil jî sor e? | — |
| Dixwim nan u ave, min mineta kesî nave | — |
| Diyari qesp in, şûndiyari hesp in | Armağan (hediye) olarak hurma alınınca, karşılığında at vermek gerekir |
| Diyarî qesp in, şûndiyarî hesp in | — |
| Diya qîza pruda dîza, dîz çekirin, xelke birin | — |
| Diya te ji bo xwede nanekî germ dabu | — |
| Diya te li ser nimeje bu | — |
| Dizan ji dizan dizî erd û ezman larizî | — |
| Diza ji dizan dizî, erd u esman le pirsî | — |
| Diza ji dizan dizî, erd u esman tev lerizî | — |
| Diza ji diza dizî, erd ezman lêrizî | — |
| Dize da qawe da , çilmezine (çileke, nefseke) ji çila xwe kem nekir. (neda) | — |
| Dizê dizî xwe nas bike | — |
| Dizî biharê peyîzî li xenê | — |
| Dizo, dizo, dizekî be însafo | — |
| Diz ji beroso ra dibeje: "We da here ru teniye!" | — |
| Diz u malxe bune yek, ga di bin xeliye de derxistin | — |
| Diz xwediye male girt, du tir ji je berdan | — |
| Diz (î) xwe mal e, derî girtin betal e | — |
| Di aliye xweyî çepe ve rabuye | — |
| Di ava wî/ we de diçe (naçe) | — |
| Di bin bar de namîne | — |
| Di bin kaye de ave dimesîne | — |
| Di dile xwe de disewirîne | — |
| Di firnikan ra anî | — |
| Di guhe ge de radize. (razaye) | — |
| Di gunda de mer neman, ji dîkara dibên Abdurahman | — |
| Di kesî megere, ma kes ti te negere | — |
| Di nava diranan de buye benîst | — |
| Di nava her gunehekî de, rêyek ku diçe kufrê heye | Her bir günah içinde küfre gidecek bir yol var |
| Di nava rune xwe de dihele | — |
| Di navbera min u Xwede de bohistek ma | — |
| Di navbera wan de av derbas nabe | — |
| Di navbera wan de çiya hene | — |
| Di nav de xeriqiye | — |
| Di orte de dirî li keleke rudine | — |
| Di pasila xwe de dikene | — |
| Di pasila xwe de mar xwedî kiriye | — |
| Di pêş terî gez dike di du tare pîn dike | — |
| Di serê xwe bibire di berê xwe nabire | — |
| Di sîtila dew de muye spî dîtiye. (digere) | — |
| Di sola wî de av te vexwarin | — |
| Di wara da mayî ye | — |
| Di xetir nê birîn /darê gir sîyê xwe fere dibe | — |
| Di zike xwe de suxule xwe dimesîne | — |
| Di zike xwe de xeber dide | — |
| Dîke min e, li ser kulîlke xelke bang dide | — |
| Dîke yekî winda bu, got li dîken xwe bigerin | — |
| Dîko tu sibehan, evaran dizanî, ma riya bajer nizanî? | — |
| Dîna bi heft top ber binexmîne perekî xwe yê tim pas be | — |
| Dîna ne gunê xwedane gunê | — |
| Dîna ne gunê xwedane xwe gunê | — |
| Dîna, nasbike li şîna | — |
| Dînek kevirekî tevê bîrê çil paqil nikare biderxîne | — |
| Dîn ne dînin; ê ji wan bawer dikin dînin | Deliler deli değil onlara inananlar delidir |
| Dîn u îman nan e, nan ku tunebe, bende îro ezdiye, sibe misliman e | — |
| Dîsa ew tas e, ew hemam e | — |
| Dîsa girara me ji "qet" a wan çetir e | — |
| Dîtina çavan, qinyata dilan | — |
| Dîtiya dît, nedîtiya xwe de rît | — |
| Dît ezim nedît dizim | Gördüyse benim, görmediyse hırsızım |
| Dît ez im, nedît diz im | — |
| Dîwaro ji te re dibejim, buke li te eyan be | — |
| Dîwaro min ji te re got, pist diwaro tu guhe xew bide | — |
| Dîwaro, eyb u qusur staro | — |
| Dîwar tep bu, xubar (toz) rabu | — |
| Dîze got: "Bine min zer e." Hesike got: "Le ez ji ku tem?" | — |
| Dîzike got: "Ez tijî zer im." Hesike got: "Min tu hemi seh kirî." | — |
| Dîzik ji kebaniye ra dibeje: "Ru teniye!" | — |
| Dohn e, li eyare sa de ye | — |
| Dohn li çire ke u le ser ke | — |
| Done min li sere min dide | — |
| Dono don dixwe, Sondo ber da (ve) sond dixwe | — |
| Dorê malê pak bigire/dilî germ yar xweş dike | — |
| Dor bi dor e, ne bi zor e | — |
| Doste qune dijmine serî | — |
| Dostî çê li royê reş aşkare dibe | — |
| Dostî çê,merîyan li rê nehîle | — |
| Dostî çê serî dide sirê nade | — |
| Dost nade, djmin jî naye | — |
| Dotmame ji pismaman fedî kir, dunda li pey xwe nedît | — |
| Doxîn qewîm (sist) | — |
| Duh ji heke derketiye, îro li mirîske qayîl nabe | — |
| Dupisk tu zivistane ne diyarî. Got: "Pane havîne min gelek ru li ba hewe heye." | — |
| Durî çavan, durî dilan | — |
| Duro bi nuro | — |
| Dur e, kur e u naye gotin | — |
| Dur ve, sirîn ve | — |
| Duve xwe di pir tepikan de qurçandiye | — |
| Du barane ga çikna bi | Yağmurdan sonra öküz örtünmez |
| Du beru bare kerî | — |
| Du misk ji quleke derketin, yekî ji ye din ra got: "Tu ji kudere teyî?" | — |
| Du parên xizaniyê nezanî ye | — |
| Du parsek li derîyêkî nabin | — |
| Dûjminê te gêrikek be jî dîsa hesabê xwe bike | Düşmanın bir karınca bile olsa hesabını yap (önlemini al) |
| Dûjminê te gêrikek be jî dîsa hesabê xwe bike | Düşmanın bir karınca bile olsa hesabını yap (önlemini al) |
| Dûr bi nure | Uzak nurludur (ışıklıdır) |
| Dûr bi nure | Uzak ışıklıdır |
| Dibêjin tu li rê qede û bele li rê | Derler ki sen yola çıkınca kaza bela birlikte yola çıkar |
| Digo miri miriyê mine ez zanim çi gori gore | Ölü benim ölüm. Ne olduğunu ben bilirim |
| Dikana Bekiro; du qalib sabûn û çar torbe xwê | Bekir'in dükkanı; iki kalıp sabun, dört torba tuz |
| Dilê şiwan bixwaze kare, ji nêri şir derxe | Çobanın gönlü isterse tekeden süt çıkarır |
| Dilê tirsonek sênga gewr nabine | Korkak yürekli ak göğsü göremez |
| Dil, ne sifre ye ku mirov ber hemuyan veke | Yürek sofra mı ki insan herkesin önünde açsın |
| Dilê yekê ket kevirekî, heft salan bi xwe re gerand | Birinin gönlü bir taşa düştü, yedi yıl birlikte dolaştırdı |
| Dinya guleke, bêhn bike û bide hevalê xwe | Dünya bir güldür, kokla ve arkadaşına ver |
| Dinya li dinyê; çavê gur li mihê | Dünya dünya oldukça, kurdun gözü koyundadır |
| Diza ji diza dizi, ardu asiman lerizi | Hırsız hırsızdan çaldı, yer gök titredi |
| Dê û bavê xweziya tune ye | — |
| Eceba li ser eceban. (Ew jî eceba li ser eceban e.) | — |
| Ecela bizine ku te, nane sivîn dixwe | — |
| Ecer hatin, kevin xelat in | — |
| Eger bi te xwes e, ji min ra bîst u ses e | — |
| Eger hewes e, ew jî bes e | — |
| Eger xêr bê welatekiwê bigihije hemi cihê welât | — |
| Eger xêr bê welatekîwê bigihîje hemi cîhê welât | Eğer bir ülkeye iyilik gelirse ülkenin her yerine ulaşır. |
| Eger xêr bê welatekî wê bigihîje hemî cîhê welat | Eğer bir ülkeye iyilik gelirse ülkenin her yerine ulaşır |
| Eger (ku) ez bum keç, ez dizanim ka eze çend gileya bavejim doxîna xwe | — |
| Ekla wî je derbas dibe | — |
| Elhodan elhodan, van sex u mela mala me dan | — |
| Emele pîre nayen bîre | — |
| Emenî birî, ta firî | — |
| Eme bikin, heya... | — |
| Eme bikin, wekî (heya) ro bisekine | — |
| Emire xwe puç kir | — |
| Em çun Avamesya, delika belek li me hesiya, kula me yek bu, bu sisiya | — |
| Em dibêjin bavê me ji birçiyan dimire, ew dibêje hûn çima birinc ji wî re çênakin | Biz babamız açlıktan ölüyor diyoruz, o ise niye ona pilav yapmadınız diyor |
| Em dibêjin bavê me ji nêza dimire, ew dibêje hûn çima birinc ji wî re çênakin | Biz babamız açlıktan ölüyor diyoruz, o ise niye ona pilav yapmadınız diyor |
| Em negihîstin we, ma ku hun bigehejin me | — |
| Em ne ji malekene, le li halekîne | — |
| Em (ez) keruska bes in | — |
| Enîska xwe pe nîsan dide | — |
| Enî res e, parî xwes e | — |
| Eqlê sivik, barê giran e | Aklı hafif olanın yükü ağır olur |
| Eraban ku karê xwe nebûn ê hêştira qetran kin | — |
| Erdo veqelise ez tekevime! | — |
| Erd birinc be, av rûn be, ku xwedî tunebe zû xelas dibe | Yer pirinç olsa, su da yağ, sahibi yoksa tez biter |
| Erd birinc be, av rûn be | Yer pirinç olsun,su yağ olsun |
| Erd hisk e, ezman dur e | — |
| Erd hisk e, ezman dur e, xwîn je naye | — |
| Erd u ezman hejandin | — |
| Erd u ezman li hev hatin (hatin hev) | — |
| Ereba xwe daxist gere | — |
| Erebe çuye dara, hatiye kar e, nehatiye erebe bi xwe dar e | — |
| Erebe ku hatiye ber parte, bila barke | — |
| Ereb u pez, fleh u rez | — |
| Erev bi erev ra gotîye magî qûn reşo | — |
| Erewa kû işe xwe newûn e tapane Hiştira qetrankin | — |
| Ere ere ne, gist (jî) kure kere ne | — |
| Ers u kurs dizanî, çima goste bin birinc nizanî? | — |
| Erul, bu (bi) kefîle Zerzul | — |
| Erzan kirî heban dirî | — |
| Esil xirab nabe,hîngiv gênî nabe | — |
| Eslî hu, neslî hu | — |
| Eslî pak naslî pak | — |
| Eşq merîyen kor dike | — |
| Eva elifbe ye, he pir li pey e | — |
| Evdilxebur e ji rehma Xwede dur e, koda wî piçuk e, çirnika wî kur e | — |
| Ev as e, ev jî çirika as | — |
| Ev bar e, ev jî serbar e | — |
| Ev dil e, ne bilwxur e | — |
| Ev lele ye, he lolo jî maye | — |
| Ev naçe mizgîniya we | — |
| Ev ne suna (cîhe) dewara yeksim e | — |
| Ev pîvaza mezin, ev nane genimî ev jî ava cemidî; dîsa jî dibejin Eliye Sino male xwe naxwe | — |
| Ev pîvaza wî ya hesin, ev jî sekire wî ye sipî di nav desmale de; dîsa jî dibejin: "Bave te ji | — |
| Ev riya kin, ev bertila giran, gelo pistî min ke ye bixwe? | — |
| Ev ruye min, ev ruye te | — |
| Ev ruye te yî sipî, ev ruye min î res | — |
| Ev zimane te nubuya, we qijikan çave te derxistana | — |
| Ewan girtin heqe xwe, ez mam li reqe xwe | — |
| Ewî ku got res e, tu bibeje spî ye | — |
| Ewî ku got sibeh e, tu beje evar e | — |
| Ewladî bi xêr milk naxwaze | — |
| Ewled dara guzêyê,torîn hundirê guzêyê | — |
| Ewrî reş di gurmije | — |
| Ew çi sîre te da, ew çi pehna te le da (lexist) | — |
| Ew devera ku miske heram bi namus be zanîn Xwede evden xwe ji wir dur bixe | — |
| Ew ezmane ku min dîtiye, baran je naye | — |
| Ew hews e le (bele) ne ew rews e | — |
| Ew jinek nine,canikeke | — |
| Ew ji ew hinde xurt e | — |
| Ew ji qilera dare ye. (Bu qilera dare) | — |
| Ew jî belengaze aqile xwe ye | — |
| Ew jî çilka ji behre zedebuyî ye | — |
| Ew jî eyba li tev eyba vesartiye | — |
| Ew jî sewasa li ser sere wî/ we ye | — |
| Ew jî sewasa severesa ye. (Bu sewasa severesa.) | — |
| Ew jî tutika ru erebe ye | — |
| Ew mirî nakeve ber wî girî. (Ew girî nakeve ber wî mirî) | — |
| Ew reya te berê xwe dayê, ez hatime | — |
| Ew riya ku te bere xwe daye ez le hatime | — |
| Ew ruhe di wî qalikî re bikise | — |
| Ew sal e, le ne ew bihar e | — |
| Ew serî ye, ew oxir e | — |
| Ew tehte ku te ser da rî barane hat sust | — |
| Ew xem bila ji bo we deme be | — |
| Eyarê bênamûsa firehe | Namussuzun postu geniştir |
| Eyarê bênamûsa firehe | Namussuzun meshebi geniş olur |
| Eyba xelke tepisî ye, ya min reqisî ye | — |
| Eyba xwe bilcil dike | — |
| Eyd e, be qeyd e | — |
| Eynî jin, weynî jin, dîsa jin | — |
| Eysike ji xwe sike | — |
| Eze bixwim wî xwerdî, tu ye bimirî bi wî derdî | — |
| Ezîz miriye, gewrî nemiriye | — |
| Ezî be bistan (bostan) im, le bi seqlor (seqelor) im | — |
| Ezmane sîn ser da girt (girtiye) | — |
| Ezo ne ezo, dezmala gul gevezo | — |
| Ez axa tu axa, ke golika bibe nav baxa | — |
| Ez ber te, Xwede li ser te | — |
| Ez bi dua çenebum ku, bi nifiran jî bimirim | — |
| Ez bi te, tu bi min, em tev de bi Xwede | — |
| Ez bum gur, min male, dine xwar, min çiyî te xwar? | — |
| Ez çiqasî ji belaye direvim, bela te linge min diale. (li min digere) | — |
| Ez çi bikim, kurke min ne sor e | — |
| Ez çi dibêjim bilûra min çi dibêje | Ben ne diyorum kavalım ne çalıyor |
| Ez çi dibêjim bilûra mi çi dibêje | Ben ne diyorum kavalım ne çalıyor. |
| Ez çi dibêjim bilûra mi çi dibêje | Benim dediğim ne kavalımın dediği ne |
| Ez dibejim as ye min e, tu (ew) dibeje dora min e | — |
| Ez dibejim bibim qeymeqame Gîhadîne, ku ew nebe, gavaniye Cucane deste min maç dike | — |
| Ez dibejim ewr tune, tu dibejî we baran be | — |
| Ez dibejim ezman sayî ye, tu dibeji (we) siliye bibare | — |
| Ez dibejim hirç va ye, ew dibeje reç wa ye | — |
| Ez dibejim stewr e, tu dibejî bidose | — |
| Ez dibejim xudim im ew dibeje çend zaroyen te hene | — |
| Ez dibejim "bira", ew ji min re dibeje "kirîv." | — |
| Ez dibem bila ez dewlemend bim, ku ew nebe feqîrî (xizanî) deste min maç dike | — |
| Ez didime gula ges, ew dibe: "Bide min keleme res." | — |
| Ez dikim li te dibare | — |
| Ez dixwim li te digivire | — |
| Ez dizanim av li ser çi re diçi le bele nabejim | — |
| Ez dizanim çend revî (ruvî) di hure te de hene | — |
| Ez diz berdidim, diz min bernade | — |
| Ez ezim tu tuye | Ben benim sen sensin. |
| Ez ezmana le digeriyam, li erde ket deste min | — |
| Ez ez im, tu tu yi | — |
| Ez ez im, tu tu yî | Ben benim sen sensin |
| Ez hatim daweta te tu hatî diziya min | — |
| Ez hevrîska bi don im, zu ji min ter dibin | — |
| Ez hêdi dimeşim bela dighê mi, ez zû dimeşimez dighêm bela. | Yavaş gittiğimde bela beni bulur.Hızlı gittiğimde ise ben belayı bulurum |
| Ez hêdî diçim, bela digehe min; ko zû diçim, ez digehim belayê | — |
| Ez hêdî dimeşim bela dighê mi, ez zû dimeşimez dighêm bela | \Yavaş yürüyorum bela bana yetişiyor, hızlı yürüyorum ben belaya yetişiyorum. |
| Ez hêdî dimeşim bela digihê min, ez zû dimeşim ez digihêm bela | — |
| Ez ji te re, tu ji ke re? | — |
| Ez ji te xilas bum, tu ji emelen xwe xilasnebî | — |
| Ez kelê rojekê bim û ne mangê hezar salî bim | Bin yıl inek olmaktansa bir günlük boğa olayım |
| Ez ker, te pener | — |
| Ez kevir, tu tevir | — |
| Ez kor, tu kor, ke mehîr bibe jor | — |
| Ez ku bizanibim eze kinge bimirim eze ava xwe germ bikim u kefene xwe bibirim | — |
| Ez li daweta diz im, diz li diziya peze min e | — |
| Ez li zik dixim, ew dibeje: "Wey pista min!" | — |
| Ez mer, tu mer, kî ye ji me ser? | — |
| Ez mîr tu mîr, ke soqil hemîr | — |
| Ez nakim mera, kunda nakim dewsa sera | — |
| Ez namirim bi ve derbe, eze bimirim bi ve kerbe | — |
| Ez neyî pirî text im | — |
| Ez ne biçukê bira bim, ma kuçîkê heft kerîya bim | — |
| Ez ne kewe dafika (dafen) te me | — |
| Ez pener tu ker | — |
| Ez pîvaz naxwim, ew dibeje ware sekir bixwe | — |
| Ez rim im, naçim tere | — |
| Ez singekî dikutim, tu hebinekî devejiye | — |
| Ez sirkeke dikutim, tu hespekî le giredidî | — |
| Ez tirmînî ji te re dibejim, tu yarhezokî li min vedigerînî | — |
| Ez xwe bi tehta digirim, ew jî hatiye xwe bi min digire | — |
| Ez yekî dibejim, tembura min yekî dibeje | — |
| Êdî çuye ber golikan | — |
| Êdî deste wî sive digire | — |
| Êdî li serî ketiye | — |
| Êdî merzel gazî dikine (ba dikine) | — |
| Êdî seye wî/ we naxebite | — |
| Êle xwe bi pîre girt, pîre xwe bi ele girt | — |
| Êl hebe, êlbeg jî heye | — |
| Êl hebe, êlbeg jî heye | Aşiret varsa aşiret beyi de vardır |
| Êl yeman, beg yeman, el rabu beg winda bu | — |
| Êseg, doseg? (qet dibe) | — |
| Êşe dilan ê xirabe | — |
| Êş hat Şam'ê, ecelhati mirin | Bulasici hastalik Sam'dan geldi, eceli gelenler öldü |
| Êzing nabe text | — |
| Ê diziya hingiv bike wê mêş pêvedin | Bal hırsızını arı sokar |
| Ê dizya hingiv bike wê mêş pêvedin | Bal hırsızını arı sokar. |
| Ê dizya hingiv bike wê mêş pêvedin | Bal çalanın arı peşine verir |
| Ê jinê berde li paniyê nanêre | Kariyi bosayan ardindan bakmaz |
| Ê ku bi ya mezinan neke, jovan dibe | Büyüklerin dediğini yapmayan pişman olur |
| Ê ku serî xwe girê nadî,serî hember rind girê dide | — |
| Ê ku zu radiba malê xwe bi bereket diba | — |
| Ê ne di şer de be şêr e | Kavgada olmayan aslan kesilir |
| Ê ne di şerde be şêre | Kavgada olmayan aslan kesilir |
| Ê rabe cihê wî, ê bimre jina wî dimîne | Kalkarsa yatağı kalır, ölürse karısı kalır |
| Ê rabe cîhê wî, ê bimre jîna wî dimîne | Kalkanın yeri, ölenin karısı kalır |
| Fala qereçiya lihev derdikeve | Çingenenin falı birdir, atar tutturur |
| Feqir çûn xwe daliqinin ditin ku dewlemend li ba dibin | Fakir kendini asmaya gitti, zenginlerin ipte sallandıklarını gördü |
| Feqîr bi feqîran re bizewicin we parsek je çebin | — |
| Feqîr çun diziye heyv di evar da derket | — |
| Feqîr çun xwe darda bikin, le nerin ku dewlemend li hewa badibin | — |
| Feqîr u jar, wek par u perar | — |
| Fermana dewe derket rovî xwe vesart | — |
| Ferxekî şêra, şêr e | — |
| Ferxekî şêra, şêr e | Aslan yavrusu (gene) aslandır |
| Fêda çavekî bi çavekî tune | — |
| Fileh gotiye: "Aqile Kurda ye pesîn li sere tajiya min ye pasîn li sere minba." | — |
| Gotina rast bi mirov ne xweş tê | Doğru söz insana hoş gelmez |
| Gotina xweş buhara dilan e | — |
| Gotina xweş buhara dilan e | İyi söz yüreklerin baharıdır |
| Gotin bas e bas, çu di curne gund de rî. (rît) | — |
| Gotin: Bavê te siwaran kuşt yan pêyan? Gotî: Her kuştin, çi siwar û çi pêya | Dediler: Babanı süvariler mi yoksa yayalar mı öldürdü? Dedi: Öldürüldükten sonra ha süvari ha yaya ne fark eder |
| Gotin beje negot, du re bi xwe got u denge xwe nebirî | — |
| Gotin beje negot, pey da çu li ser kulîk got | — |
| Gotinen wî bi heft bar hingiv ve naye xwarin | — |
| Gotine rovî: Rovî girî û got: "ne bawer im" | — |
| Gotinên Pêşîyan ( Kûrt Atasözleri) | — |
| Galgala ket nav dev û dirana, wê bigere li bajar û şaristana | Ağız ve dişlerin arasına düşen söz, kentleri memleketleri dolaşır |
| Galgala ket nav dev û dirana, wê bigere li bajar û şaristana | Ağız ve dişerin arasına düşen söz, kentleri memleketleri dolaşır |
| Garise hur ji kefa deste wî narije | — |
| Garise xwe nede li ser warise wî | — |
| Gavan ber bi mal e, jina gavan şixulkar e | — |
| Gavan hat zeviye, jina gavan nu bezî tesiye | — |
| Gavan xeyidî nane xwe berhev nekir, hew dizanibu gundiye hevudu qir bikin | — |
| Gavan xeyidî neçu ber garane, hew dazinibu deware beste bimîne | — |
| Gava kuçik beziya gur, gur mir | — |
| Gava mirov da avê, çi li çokê çi li qirikê | Suya girdiğin zaman, ha diz boyu ha boğaz boyu |
| Gava Xwede ji yekî re lev tîne nabeje tu kure keyî? | — |
| Gayek u nanek li ba wî/ we yek e | — |
| Gayek u sevek li ba wî/ we yek e | — |
| Gaye cot e, le bele cot nake | — |
| Gaye min e, ez xuysete wî dizanim | — |
| Gaye qermo bi heft çermo | — |
| Gaye reso te çi xwariye? Tirso! (Gaye reso kîdera te dese?) | — |
| Gayîn li Muso (Gewro), cirm li Îso | — |
| Gaz jî di dest te de ye, top jî, çawa dipîvî bipîve | — |
| Ga bike ga bixwe, le tane u tolik We çi bixwin? | — |
| Ga dibe cem kere | — |
| Ga dikirim dibe golik, genim diçînim dibe solik | — |
| Ga guhirande bizine, bizin jî guhurande mirîske | — |
| Ga ket, boçik li xwedî | — |
| Ga mir kêrê lê pir bivin | — |
| Ga radikin, golikan li pey dixin | — |
| Ga u golik tev derdane (derdaye) | — |
| Geh tîr dike, geh rehn dike | — |
| Genim kkete çala nare mala | — |
| Geriyam li dine, xilas nebum ji mirine | — |
| Gerî, dirî | — |
| Germ e, cilik serm e, sar e, cilik star e | — |
| Germ e, kel u cil serm e, sar e, kel u cil yar e | — |
| Germ germa tuyan e, kef kefa rutan e | — |
| Ger bi min e, ji bo min e | — |
| Ger ne fend e, ev çi dar u bend e | — |
| Gesine çave xwe de nabînit, derziya çave hevale xwe de dibînit | — |
| Gewenda têr xwar, yê li dolê xin | — |
| Gewriye ru sare, te da çi çu xware, çi neçu xware | — |
| Giha dibin kevirde namine | Ot,taşın altında kalmaz |
| Gileya bi gu ye, ne bi destan ne bi devam te vekirin | — |
| Giliya je derdixe | — |
| Giliyen wî li ruya xistin | — |
| Giliyen (gotinen) wisa dibeje ku pe pore mirov sipî dibe | — |
| Gilî heye, gilîçî (gilîkir) tuneye | — |
| Giraniya xwe danî ser | — |
| Girarar ku para min tev tunebe, bila serîkî sa di navda be | — |
| Girara ser bi dew e, dixwî nexwî ew e | — |
| Gireka wî pist heçike ket | — |
| Gire xwe pe desten min derman neke | — |
| Gist bire bire ne, kure Mistefe ne | — |
| Giya di bin kevir de namîne | Taşın altında ot kalmaz |
| Gîhaye rabe liser tûpî xwe birize | — |
| Gîhayê hewşê tehl e | Evin avlusunun otu acıdır |
| Gîha dibin kevirde namîne | Taşın altında ot kalmaz. |
| Gîha li ber gur e, gost li ber berxe ye. (mîhe ye) | — |
| Gîhistime ke "merheba", ji xwe re tîne heft heba | — |
| Golikî pîs ê li xwedana vegere | — |
| Golik e, diçe li cem gaye mezin rex dike | — |
| Golik tune bimije, xesu tune bikuje | — |
| Golikêk, navê naxireke pîs dike | Bir buzağı bir inek sürüsünün adını kirletir |
| Gorî make, golik pake | — |
| Goste berxan e, li ber çavan e | — |
| Goste berxan naxwe le pariye xwe di nav avsore datîne | — |
| Goste ciwanan dixwî tu zanî, goste pîra dixwî tu zanî dile te (ku) disewite tirsikan jî dixwî tu zanî | — |
| Goste diziye naxwe le pariye xwe di avsore dike | — |
| Goste min bidin ber kera | — |
| Goste min sor e, li xelke xwes nayem | — |
| Gost hîstiye, li pey serpiyan ketiye | — |
| Gost li ser post te hur kirin | — |
| Gotna rast bi mirov ne xweş tê | Doğru söz insana hoş gelmez |
| Got ha got; got: "Çi got?" Got: "Kere kundir kot." | — |
| Gotinên pêşya, wek neqşê keviran e | Atasözleri taşlardaki nakışlar gibidir |
| Gotin zirar e, kirin kar e | Söylemek zarardır, yapmak kâr |
| Gotin: Bavê te siwara wi kuşt an peyan?", "Goti: Pişti kû kuştin, çi siyar û çi peya" | Dedi: Babanı süvariler mi yoksa yayalar mı öldürdü?", "Dedi: Öldürüldükten sonra ha süvari, ha yaya, ne fark eder" |
| Gotin: Bawê te siyaran kuşt ya peyan?", "Goti: Her kuştin, çi siyar û çi peya" | Dedi: Babanı süvariler mi yoksa yayalar mı öldürdü?", "Dedi: Öldürüldükten sonra ha süvari, ha yaya, ne fark eder" |
| Got: "Apo jina te kevn e." Got: "Ji minetan çetir e." | — |
| Got: "Apo sa tu girtî!" Go: "Lawo apo çi se ye?" | — |
| Got: "Bavo dema zereke bu te çima nestand?" Go: "We çaxe yeka me tune bu le niha pence me hene." | — |
| Got: "Bavo eze buhakî wisa bejim ku tu kes nikaribe te bistîne." | — |
| Got: "Bavo eze te bifrosim." Got: "Lawo mirov qet bave xwe difrose?" | — |
| Got: "Bavo hirçe hek kir." Got: "Lawo hirç heywanek no ye, hek kir hek kir." | — |
| Got: "Bavo min dizek girtiye!" Got: "Lawo berde." Got: "Bavo ez wî berdidim, ew min bernade." | — |
| Got: "Bira welleh min nave tu bimirî, bele min dive her daîm kodik li dest te be." | — |
| Got: "Çave te kedirxist?" Got: "Merive min derxist." Got: "Lewma wisa kur derxist." | — |
| Got: "Daye tu çima min dihejînî?" Got: "Lawo yeke jî daye dihejand." | — |
| Got: "Erebo quna te res e." Got: "Male min ew e." (ev e) | — |
| Got: "Ev çi ye tu diçînî?" Got: "Kenge hesîn bu te bibînî." | — |
| Got: "Eze sirke çebikim." Bu ereq (araq) | — |
| Got: "Ez ji kuçike xwe himî meraniye bum." | — |
| Got: "Ez ku bibim dengbej, gere bi çave axa li xwe binerim." | — |
| Got: "Ez zike te dixim, tu dibejî: Wey pista min!" | — |
| Got: "Keçelo te sere xwe sust?" Got: "Min huna jî." | — |
| Got: "Ke dinya dot?" Got: "Ye kirî u firot." | — |
| Got: "Ke mirî vegerandin?" Got: "Yen ku çun serxwesiye." | — |
| Got: "Ke mirî zivirandin?" Got: "Yen ku dil azirandin." | — |
| Got: "Ke rakirin mirî?" Got: "dila pirsî." | — |
| Got: "Kîjan millet bas e?" Got: "Mirove bas bas e." | — |
| Got: "Kuçik çetir e, an beraz?" Got: "Nelet li herduyan jî be." | — |
| Got: "Lawo min ji te ra negot heviya Xwede bihele." Got: "Bavo heke heviya Xwede bima, mela we he gelekî diya min biga." | — |
| Got: "Malo xwede bi te ra." Got: "Xwediye min jî." | — |
| Got: "Mal bi guyo!" Got: "Çi bikim kebanî ji mala te ye." | — |
| Got: "Mirtivo bistire!" Got: "Tiliya min kul e." | — |
| Got: "Pîre tu ji careke re çawayî?" Got: "Çi zanim pes malan e." | — |
| Got: "Te dinya çawa dît?" Got: "Wek dile xwe." | — |
| Got: "Tu ji çi ewqas camerî?" Got: "Ji necameran." | — |
| Got: "Wekî kes li pista min hebuya, te nikarîbu li min xista." | — |
| Got: "Wekî min li dîke xwe bipirsiya, gaye min nediçu." | — |
| Got: "Wekî pista min kes hebuya te nikaribu pista min bixista." | — |
| Got: "Xwes xeber e, le min je ne bawere." | — |
| Got: "Ziyarete min gelek caran bi te derew sond xwar, te tistek li min nekir." Got: "Min jî gelek caran mala te xera kir haya te pe tune?" | — |
| Go keç birin ha deşta mûşe ha pişta dergûşe | Kız yuvadan uçtuktan sonra; ha beşiğimin yanında, ha muş'ta ne fark eder ki |
| Go ziyaretê: Go "gelek caran mala te xerab kiriye, lê tu bixwe nizanî" | — |
| Guhdirej ji bo ziyandayîn xwediye xwe gewerbuna xwe dixwaze | — |
| Guhe gura nîsanî hev didin | — |
| Guhe gura pe (me) nîsan dide | — |
| Guhe wî dilivin | — |
| Guhe wî hej li ser çingîniya sujine ye | — |
| Guhe wî/ we kisandin | — |
| Guh ker buye, ziman lal buye | — |
| Guh pe nake | — |
| Gulan e, dew li cem hemiyan e | — |
| Gulan e, singîniya dasan e | — |
| Gula bidin gul nasa | Gülü, gülü tanıyana verin |
| Gula ges bî, neçilmisî | — |
| Gulî direj e, aqil(î) qirej e | — |
| Gul ew gul bû baran ji lê hat şil bû | Gül o güldü, yağmur yağdı ıslandı |
| Gul ew gul bû baran jî lê hat şil bû | Gül gül değildi, yağmur yağdı mahvoldu |
| Gundek e, qilorekek e | — |
| Gundek e, rindek e | — |
| Gundê bê rez, konê bê pez, mirovê dibêjê ez û ez, hemî ne tutişt e | Bağsız köy, koyunsuz çadır, hep ben ben diyen adam, bunların hepsi işe yaramaz (beş para etmez) |
| Gunehe xwe jî bi deyn nade | — |
| Gura kere Hesen xwariye, ne gazî ye (gazine) ne hewar e | — |
| Gura xwaran purt ji bimîne bas e | — |
| Gurê ku dijminî min nîn e, bila hezar sal bijî | Bana düşman olmayan kurt bin yıl yaşasın |
| Gurê, ku dijminî min nîn e, bila hezar salî bijî | Bana düşman olmayan kurt bin yıl yaşasın |
| Guro bila tu gur biyayî, bila te golika min bixwara | — |
| Guro hijaro! | — |
| Guro nemre buhar hat,kero nemre qîvar hat | — |
| Guro vexe, qijike bixwe | — |
| Gur bun seye qiyamete | — |
| Gur çi dizane deve buha dike | — |
| Gur dikujin qijak dixun | Kurt öldürür, karga yer |
| Gur dikujin qijik dixwin | Kurt öldürür karga yer |
| Gur got: "Hevalo, germ ne ev germ e, dema ku xwediye golikan da ser me, hevraz u berjer da ber me a we çaxe germ e | — |
| Gur hata diyara, hewar kete hezara | — |
| Gur hate diyara, delil hale jara | — |
| Gur hate nav malan, wey li hale feqîr u jaran | — |
| Gur hay ji zexma xwe hebuya we dine xera bikira | — |
| Gur ji birçîbuna nikaribu reva here, digotin: "Mîratî wisa xwariye ku, nikare bin zike xwe de reva here." | — |
| Gur u hirç bun destbira, dinya bu mehdî zeman | — |
| Gur yarî xwe navê | — |
| Guye hisk dicun dicun, li eniya mirov didin. (li pesa mirov didin) | — |
| Guzen puç li ser sere wî (min) diskenin | — |
| Guze xwe hesab dike, seve xelke hesab nake | — |
| Gu ji rexe re dibeje: "Delale ber dile min." | — |
| Gu kirin nav kaxa | — |
| Gu li ruye mirov didin, neynike jî didin ber | — |
| Gûndek e kûlindik e\.. | — |
| Gişt kayrê xwarê ye, tu payrê xwarê ye | Herkes bütün yemiş,sen parça |
| Gişt ,taşin altinda kalmaz | — |
| Gotin mirîske: "Tu keliyî an kovî?" Got: "Ez hevale xwe di sere biste de dibînim." | — |
| Gotin pisîke guye te derman e, rî u vesart | — |
| Gotin: "Ave çima deng ji te te?" Got: "Hevale min kevir e." | — |
| Gotin: "Bave te ji birçîna mir." Got: "We je re sorba birinc çebikira." | — |
| Gotin: "Bave te ji nezda mir." Got: "Ka hebu (ku) min nedaye?" | — |
| Gotin: "Bave te syaran kust an peya?" Got: "Ew ku kistin, ha siwaran ha peyan." | — |
| Gotin: "Biraye te bu axa." Got: "Ji min re çi jina wî bu xatun." | — |
| Gotin: "Biraye te mirovekî çawa ye?" Got: "Min pe re hevaltî nekiriye." | — |
| Gotin: "Dijmin hat." Kor got: "Min qeratiyek dît." Topal got: "Em birevin." Ker got: "Min dengek bihîst." | — |
| Gotin: "Gaye te dizîn!" Got: "Wey dîke min." Gotin: "Çima wisa dibejî?" | — |
| Gotin: "Gogelisk (kelkele) cîhe te kîdere?" Got: "Ba dizane." | — |
| Gotin: "Gurî çima pore te tune?" Got: "Pore xaltîka min gur e (pir e)." | — |
| Gotin: "Guro eme te bikin sivane berxan." Got: "Ez ji siuda xwe ne, bawer im." | — |
| Gotin: "Kero cehsek (dehsek) çe bu." Got: "Bare min li min e." | — |
| Gotin: "Kero ji te re dehsek bu." Got: "Eme min kem bu, bare min zede bu." | — |
| Gotin: "Kero kero ware em te bibin bihiste." Got: "Ma givzonek li wir heye?" | — |
| Gotin: "Koro te çi dive?" Got: "Çavek jîr, parîkî don." | — |
| Gotin: "Kul hatiye gund we ji her male du kesan bibe." Hemî kesî çave xulam niherî. Xulam got: "Bele yek ez le ka ye din?" | — |
| Gotin: "Kusî tu çima wisa pîsî?" Got: "Xwede qedera min wisa nivîsî." | — |
| Gotin: "Pisîka xalo hat te, ha pisîka xalo hat te!" Got: "Ca berdin bila pisîka xalo be min lo!" | — |
| Gotin: "Pisîke guye te derman e." Pisîke rî xist xerman e | — |
| Gotin: "Piso guye te derman e." Firiya çu ezman e | — |
| Gotin: "Qehpe tu çima ber nagirî?" Got: "Yek çedike yekî din xera dike." | — |
| Gotin: "Ruto mala bar kir." Got: "Teysta min li piçenga min e." | — |
| Gotin: "Terziyo (cilfe) malan bar kir." Got: "Derziya min li sere min ra ye." | — |
| Gotin: "Tu ji ku yî?" Got: "(Hela) he nezewicîme." | — |
| Gotin, delalî delalî, çu di sere kaniye de rî | — |
| Gotin, here as, çu asvan kust | — |
| Gotin; "Betalî merkuj e ha merkuj e, ha ku merek kust." | — |
| Hale me ne (tu) hal e, kirina tejî serbar e | — |
| Halî wî buye hale qolo | — |
| Hasil gîha ye Mûsil | — |
| Hat ji karê, nehat ji malê | — |
| Hat ji palê, bû xwediyê malê | — |
| Hat kurê malê, nehat ziyana salê | — |
| Hat nav mala tirî, Zeyno da bêjingê li dor bênderê zivirî (fetilî) | — |
| Havîna to xwar, zivistana gû xwar | — |
| Haya wî/ wê ji dinê tune | — |
| Hayê li min hayê, hevirmis hatiye bi livaye, xwediye livaye (kor e) dil bernaye | — |
| Hay lê hat bazirgan e, hay lê nehat xwediyê gayê wêran e | — |
| Ha cigara ber bayê ha gayina nav kayê | Ha rüzgara karşı içilen sigara,ha samanlıkta yapılan sevişme |
| Ha Keçel Hesen, ha Hesen Keçel | — |
| Ha kevir li cer ket, ha cer li kevir ket | — |
| Ha kevir li cer ket ha cer li kevir ket | Ha taş testiye değmiş ha testi taşa |
| Ha kulî xwar, ha Qulî xwar | — |
| Ha (wa) dikim de dimire, ha dikim bav dimire | — |
| Hebek kuncî ji dest narije | — |
| Hebe Erebî ye, tune be mirtiviye | — |
| Hebe, kure kere be | — |
| Heca (îca) tu ne nimejkerî, pexwas bîne | — |
| Hechecikê silava li hecêk | Ey kırlangıç hacca selam söyle |
| Hechecke li silav hecek | — |
| Heciyen me çun Letere, me got mereke je dere hat dîsa ew kere bere | — |
| Heciye bere, gula zere, heçiye pasiye hela dehse | — |
| Heçiye dizane, ji xwe dizane, heçiye nizane dibe qey baqe nîsikan e | — |
| Heçî firike dinya alem şirike | — |
| Heçî li hespê hevalan siwar e, herî peyar e | Dost atına binen hep yaya kalır |
| Hedad e, nikare ji xwe re mefteke çeke pe dere xwe dade | — |
| Hedî diçim bela digeheje min, zu diçim ez digehejim belaye | — |
| Hedî diçim dibejin gej e, zu diçim dibejin bij e | — |
| Heftyaro, li ber çavan diyaro | — |
| Heft bave çe, illeh sîre de | — |
| Heft Bave çe, tim şîrî De | — |
| Heft caran gîsine xwe le dide | — |
| Heft cara li male xwe bi gera, payda gunehe xalke hilena | Evini yedi kere aramadıkça, birilerinin günahını alma |
| Heft çîroken hirçe hene, her heft jî li ser hirmiyene | — |
| Heft çîrokên hirçe hene, her heft jî li ser hirmiyene | Ayının bildiği yedi hikaye, yedisi de armut üstüne |
| Heft hevling ro da çun, yekî dest nevete yekî | — |
| Heft hevling xistine bin nekebe gotin: "He cîh heye." | — |
| Heft jinen esîre civiyane (rajane) barekî hiriye, gotin: "Wey li me bekesan!" | — |
| Heft Sâlâ çû sêferî disa hât kêri beri | — |
| Heka wî li dirane xwe xistiye | — |
| Heke berane bisko ba, we li nav peze bavo ba | — |
| Heke çemil dike | — |
| Heke ga bike ga bixwe meriye jî goste xwe bixwe | — |
| Heke ji ber sa hestiye kewan bimîne | — |
| Heke ji te re direj be, ji min re erde re dikise | — |
| Heke ne fend e, ev çi dar u bend e? | — |
| Heke qun bi qune be, bila qun li cîhe xwe be | — |
| Heke Xwede got qule min yerî, ez dizanim pez ji ke re didim berî | — |
| Heke ya min/ wî bikira niha hustuna wî zer bu | — |
| Helaw ji şîrêzê çênabe | — |
| Helaw ji şîrêzê çênabe | Zamk'tan helva yapılmaz |
| Hela he kape goliktiye di stude ye | — |
| Hela he kîr li diriye neketiye | — |
| Hela he maste ser bi sîr nexwariye | — |
| Hela he rastî helikresan nehatiye | — |
| Hela he sere wî di kevire Selîme neketiye | — |
| Helûnê Mişkî kur, ê berê kola ye | — |
| Hema bila di eyare xwe de bixisxise | — |
| Hemi çukan hejir bixwarana, lib ji sax u hebleriyan ra nedima | — |
| Hemi riyan dizanî riya bajer nizanî | — |
| Hemî fileh, ne Îso ne | — |
| Hem ji dêrê bû hem ji ji mizgeftê | Hem kiliseden oldu hem de camiden |
| Hem serê xwe dişkine hem ji xercê xwe dide | Hem başını kırdırıyor, hem de vergisini ödüyor |
| Hemi çêlek tên dotin, hemi gotin nayên gotin | Her inek sağılır, her söz söylenmez |
| Heqe Elî dixwaze ji Welî | — |
| Heqe xwe jî dide, sere xwe jî diskene | — |
| Heqiye di deste neheqiye de bare-bar e | — |
| Heq hebuya , Emer Bende mehr nedikir | — |
| Herana ritlek genim re çi sîs, çi tevere? | — |
| Herçi jar e, li havînê jî sar e | — |
| Herçi jar e, li havînê jî sar e | Kim ki zayıftır yazın bile üşür |
| Herdu jî ruye hevdu dison | — |
| Herdu jî tuyî deve hev nakin | — |
| Hereket kor e, ziman zor e. (sor e) | — |
| Here ba wî însanî go te bi girîne, te ne kenenê | Berabeken devamlı güldüğün insanın yanında olmaktansa, yanında bazen de ağladığın insanın yanında ol |
| Here miletan, bigre adetan | — |
| Here miletan, bigre adetan | Uluslara git, gelenekler öğren |
| Here ser kaniye, kaniye (le) zuha bibe | — |
| Herê diziya bizinê | — |
| Herke yekî got: "Mala min ya te ye." Ma te agir berdeyî? | — |
| Herne kure, li min mikure | — |
| Her dar siyê ji koka xwe re nake | Her ağaç kendi köküne gölge yapmaz |
| Her êrek bi lepê xwe ye | — |
| Her giha li ser koka xwe şin tê | Her ot kendi kökü üzerinde yeşerir |
| Her giya li ser koka xwe hêşîn tê | Her ot kendi kökü üzerinde yeşerir |
| Her kezizerek simbêlsorek li himbere | Her sarı örgülünün yanıbaşında bir kaytan bıyıklı vardır |
| Her pexemberî bere dua li xwe kiriye | — |
| Her şêrek bi lepê xwê ye | Her aslan kendi pençesiyle |
| Her tişt bi ziravî dişkê, mirov bi stûrî | Her şey incelikten dolayı kırılır bozulur, insanlar kabalıktan |
| Her tişt ji ziravi mirov ji stûri diqete | Her şey incelikten, insan kabalıktan kopar |
| Hesike ji negre re got: "Nava te teniye, negre got: "Tu di nava min de diçî u teyî?" | — |
| Hesinekî bavejin ber linge wî/ we | — |
| Hesin bi sarî dicu | — |
| Hespa min siwar be quna xwe te de danegire | — |
| Hespa min sîwar be le, piste neesîne | — |
| Hespe çi pelikda te xane | — |
| Hespî çê qamci yê di xwe nagîne | — |
| Hespî çê qamçîyê di xwe nagîne | — |
| Hespî çê, li ber xwedana ye | — |
| Hesp bi hevsaran, mer bi qiraran | — |
| Hesp ji dest çuye, li pey hefsar ketiye | — |
| Hesp li ser çar lingan re diçe, le dîsa jî lingen we disimite dikeve | — |
| Hesp tune afir çedike | — |
| Hesp tune hefsar digere | — |
| Hesp tune zîn dikire | — |
| Hesp u kesp li nik (ba) wî yek in | — |
| Hesp ya min e, ez xuysete we dizanim | — |
| Hestiye ziman tune, digere | — |
| Hestî kere hilnagire | — |
| Heşe tuneyî ê bi meriya ga û golika biçêrînin | — |
| Heştira le pê girêde | — |
| Hetanî min xwe nas kir, emire xwe jî xilas kir | — |
| Heta ani serî, heft kiras qetand | — |
| Heta boçikeke peve girenede nasekine | — |
| Heta buk fetilî, dewet betilî | — |
| Heta buk xemilî (dawet) govend betilî | — |
| Heta çavek derman kir, yek jî kor kir | — |
| Heta genim firîk e, mele sirîk e | — |
| Heta hebu dimis, ez mam u tu pis; dema ku nema dimis, ez Motî u tu Bohtî | — |
| Heta hebu sillik-millik, dema nema keder kulik | — |
| Heta kirase wî/ we bisewite, cane min we bisewite | — |
| Heta ku dew newe şîr | — |
| Heta ku dîk mîr u tajî kizîr be, tu mevanan li dere male nabînî | — |
| Heta li mirinê, çav li kirinê | — |
| Heta li mirinê, çav li kirinê | Ölünceye kadar çalış |
| Heta malek ava kir, sahrek weran kir | — |
| Heta min xwe naskir mal li xwe xelas kir | Kendimi tanıyıncaya kadar malımı bitirdim |
| Heta min xwe nas kir, mal jî li xwe xilas kir | — |
| Heta mirine çav li kirine | — |
| Heta mirine li ser kirine | — |
| Heta mi xwe naskir mal li xwe xelas kir | Kendimi tanıyıncaya kadar malımı bitirdim. |
| Heta nebeje tireq nabeje heq (sedeq) | — |
| Heta neçe diyare gore, mirin nakeve bîre | — |
| Heta qeliya me hebu, Mamik buka me bu; roja qeliya me xilas bu, Mamik çirtek da xwe ji me derbas bu | — |
| Heta tu cehenemê nabînî cenet bi te xweş nabî | — |
| Heta xanim xemilî, govend fetilî | — |
| Heta (ku) ew be hestire (jî) bize | — |
| Heta (ku) male me hebu alem doste me bu, male me xelaz bu, | — |
| Hetta mi xwe naskir amre xwe xelas kir | Kendimi tanıyıncaya kadar ömrümü bitirdim |
| Hevalê bêje "heval heval" nede dû | "Arkadaş arkadaş" diyen arkadaşın ardından gitme |
| Hevalê bêje "heval heval" mede dû | "Arkadaş arkadaş" diyen arkadaşın ardından gitme |
| Hevalî qirikê yî nûkil bi gûyê | — |
| Hevaltî, bi rastî | — |
| Hevraz tu dikim simbel e, berjer tu dikim rih e | — |
| Heyar dost kêm in, dijminek pir e | — |
| Heya serî sax dimîne, çav ecêban dibîne | — |
| Heya tu cehnemê nebînî bihuşt bi te xweş nabe | Cehennemi görmeyene dek cennet sana tatlı gelmez |
| Heye terk, nîne berk | — |
| Heyfa ciwaniye pîrî li pey e | — |
| Heyfa ciwaniyê, pîrî li pey e; heyfa heyveronê, şevereş li pey e | — |
| Heyfa ciwanîyê pîrî li pê ye | Yazık gençliğe, yaşlılık ardından geliyor |
| Heyfa ciwaniyê piri li pêye | Yazık gençliğe, yaşlılık ardından geliyor |
| Heyf li cane çuyî | — |
| Heyî yî kanî ye, tûne yî genî ye | — |
| Heyrana kuçike gurex, li beriye diewte, li zozane gur miye berdide | — |
| Heywana tu bigerini wê erzan bibe | Gezdirdiğin hayvan ucuz olur |
| Hey desta Muse u hey dare derguse | — |
| Hey dest e, hey zozan e, esil xwedan e | — |
| He di kaniya xortan da av venexwariye | — |
| Hêdi dimeşim bela dighê mi, zû dimeşim ez dighêm bela | Yavaş yürüyorum, bela bana yetişiyor; hızlı yürüyorum, ben belaya yetişiyorum |
| Hêkira he meki,te hekir deng meki- Alişmişlari aliştirma,aliştirdinmi da ses etme | — |
| Hêştir radibin hev, hêstir û ker bin lingên wan de diçin | Develer dövüşünce katırlarla eşekler tekmeleri altında ezilirler |
| Hijdehe bihare nagire ji bihare heya bîst u çare | — |
| Hijdeye adare nagire ji bihare dur nîne du bohisted befire bene xware | — |
| Hijdeye adare, melkejat hate xware peva kir gîhaye bihare | — |
| Hilkisiya pere esmana | — |
| Him çilike, him silike | — |
| Him digirî, him dikene | — |
| Him dinale, him vedimale | — |
| Him ji dere, him ji mizgefte bu | — |
| Him ji kare bu, him ji yare bu | — |
| Him ji kere bu, him ji Pere bu | — |
| Him ji kirike bu, him ji belike bu | — |
| Him ker e, him se ye | — |
| Him riya Xwede, him ya însanetiye je stendiye | — |
| Him sere xwe diskene, him jî besa xwe dide | — |
| Him sil e, him kul e | — |
| Him tîr dike him rehn dike | — |
| Hinceta kulîlka, çune sulika | — |
| Hindik re jî, gelekî re jî nabeje sukur | — |
| Hindik rindik (bila hindik, bila rindik) | — |
| Hingive debeyî, di eyare kuçik da ye | — |
| Hingivê debeye di eyarê kâçikdaye | Süzme baldır ama it postu içindedir |
| Hingî min kir u got, çerme sa ma firot, Usman u Qemrî min nekir cot | — |
| Hin dikin hin dixwin | Kimi yapar kimi yer |
| Hin dikin hin jî dixwin | — |
| Hin hingiv dixwin u mes bi hinekan vedidin | — |
| Hin mirine, hin jî tevakirine | — |
| Hirçek ji rezekî xeyîdiye, ritlek dimis zede buye | — |
| Hirçe heta xwe de nedît bawer nekir | — |
| Hirç hat va rez, diz hat va pez | — |
| Hirç u govend, rovî u suk kevrojk u dewlok | — |
| Hîn deve te germ e, deng bike | — |
| Hîv hîv e, eyb li we jî heye | — |
| Hok e, rok e | — |
| Holî got Golî: "Heke em milen xwe nedin ber Solî, kulke me nabe ulî | — |
| Hoste neçar rabe rune weke hercar. Xwede yeke dergeh hezar | — |
| Huke dike muke | — |
| Hure tendur (tenur) dada, qehpe pe veda | — |
| Hurik hurik dagirt turik | — |
| Hur bajo, zu bajo, dur (kur) bajo le ga neesîne | — |
| Hustiye xwe li ber direj kir | — |
| Hûrik hûrik dagir tûrik | Ufak ufak doldur dağarcığını |
| Hêkira hêmekî, hêkirî têmekî | Alışmışları(yüzsüzleri) alıştırma, alıştırdığını tok etme |
| Hingivê debeye di eyarê kûçikdaye | Süzme baldır ama it postu içindedir |
| Hin dikin hin dixwun | Kimi yapar kimi yer |
| Îşê xwe bike bi esas, bila dilê te neke teswas | İşini sağlam yap, içine (kalbine) vesvese girmesin |
| Îro doro te ye sibe dora min e | — |
| Îro jî mast sibe jî mast | — |
| Îro roja te ye, sibe roja min e | — |
| Îro roja te ye, sibe roja min e | Bugün senin günündür, yarın benim günümdür |
| Îsal dîsa bal kesiv e | — |
| Îşkira xwe, şîrîna xelkê | — |
| Î ku dew kayî ê qunê ji bake | — |
| Jev direvin, roja reve tev direvin | — |
| Je direvim pe digerim. (Je revim, pe gerim) | — |
| Je erzan xilas bu | — |
| Je ket, pe ket | — |
| Je re kap naye avetin | — |
| Je re sîr qelandiye | — |
| Je xwîn vedirese | — |
| Jijo destê xwe, ser çelike xwere birîya û gotîya:çika şahîka | kirpi yavrusunu, "ne güzel yumuşacık" diye okşarmış |
| Jina an mal u mer, an tevir u ber | — |
| Jina bira weke gura | — |
| Jina diya du dotan, dide xwe du lotan ne li vir ne li Cizîra Botan | — |
| Jina kofî u kitan | — |
| Jina mere çe ye, dine je re de ye | — |
| Jina mere xerabe, him diz e, him qaw e | — |
| Jina ne delal, çavê mirov diêşine, jina delal dilê mirov diêşine | Çirkin kadın göz ağrıtır, güzel olan da gönül ağrıtır |
| Jina xelke ramusanek, hespa xelke meydanek | — |
| Jinbave jina bave, birçîme ber dolabe | — |
| Jine dil kir dîwar qul kir | — |
| Jine dil kir mere xwe sil kir | — |
| Jine ruhike, daye huhuke (buxuke) | — |
| Jinike got mela: "Mehra min mehkem nebire, ez (yeka) destpe nesekinîme." | — |
| Jinikê mêra nênikê mêran e | — |
| Jin biriye, he qelen nebiriye | — |
| Jin çav li der e, mer xwelî li ser e | — |
| Jin çun hewara, mer ketin kewara | — |
| Jin derkete ser serî, de avete ber derî | — |
| Jin hene wek mirîska kor in | — |
| Jin heye zeviya li ber gund e | — |
| Jin jin gotî mer mer gotî | — |
| Jin jî hene, jan jî hene, melhema dilan jî hene | — |
| Jin jî henin, jinkok jî henin | — |
| Jin qeleh e, mêr girtî ye | — |
| Jin u mer ser kirin, kemaqilan je bawer kirin | — |
| Jin u mer, tevir u ber | — |
| Jiyana rojekîye bi rûmet, ji jiyana salaye bi koletî çêtire | Bir günlük onurlu yaşam, yıllarca boyun eğip kölece yaşamaktan iyidir\ |
| Jiyanek nemir nejî dijî | — |
| Ji axe pirttir tune ye, mar bi qinyat dixwe | — |
| Ji barane revîm, kete ber zîpike | — |
| Ji barane revîm, li teyroke qelibîm | — |
| Ji behre xilas bu, di çem de xeniqî | — |
| Ji beriya emre xwe xeber dide | — |
| Ji beriye te ji min sîr dixwaze | — |
| Ji ber barane çu ber zîpike (teyroke) | — |
| Ji ber dilope çu ber merzibe | — |
| Ji ber serî neçu heya sibe | — |
| Ji betalî bi sere kîre xwe re dilîze | — |
| Ji betalî kera bave xwe da ber dasan (ber keran) | — |
| Ji bine sola xwe re beje | — |
| Ji bitrî hatiye beran | — |
| Ji bo çile dixwe kule | — |
| Ji bo çile xwe dike (kiriye) gile | — |
| Ji bo gurzek gîha, lodeke disewitîne | — |
| Ji bo keçeke lihefeke disewitîne | — |
| Ji bo miriyen xelke me pore xwe veru, miriyen me mirin me dest avete (ku) pore me nemaye | — |
| Ji bo nanekî avranekî (arvanekî) xera dike | — |
| Ji bo nefse, xwe daveje hepse | — |
| Ji bo xatire xatiran çu ser dine gawiran | — |
| Ji bo xatire xatiran, da bare qantiran | — |
| Ji bo xatire xweyî, mirov kevir naveje seyî | — |
| Ji çaven xwe bawer nekir | — |
| Ji çav ketiye | — |
| Ji çav reviye | — |
| Ji çîze derxist (derbas kir) | — |
| Ji delava ketin çirava | — |
| Ji derdan rih berdan | — |
| Ji dest derketiye naye | — |
| Ji dest derketiye (reviye) | — |
| Ji dest ketiye | — |
| Ji dest pesîra xwe dadisîne | — |
| Ji dest tistek naye | — |
| Ji deve ketiye hop hop je te | — |
| Ji deve re gotin: "xet"; got: "Ez nikarim qet." | — |
| Ji deve re gotin: "Ye (we) te bisînin dawete." Deve got: "Ev sutiye minî xwar ne layiqî daweta ye; yan we min bibin mese daran an ji bisînin Rewane birinc." | — |
| Ji deve re sol dikirin, jojî got pepe min jî | — |
| Ji deve wî/ we girt | — |
| Ji deve xwe revand | — |
| Ji dev gerandin ket | — |
| Ji dijminan re zare serîn, pista hisk | — |
| Ji dil re derbas dibe.. | — |
| Ji dil xwîn dilop dike | — |
| Ji dur ve, di keça mîr ve | — |
| Ji erde heta esmîn neheq e | — |
| Ji ers u kurs xeberdide | — |
| Ji esîran esîra me, ji gundan gunde me, ji malan mala me, ji mala me jî ez u birayen xwe, le zede zede jî ez | — |
| Ji es be serî ar be je bawer neke | — |
| Ji evda re dost u yar e, ji min ra gure har e | — |
| Ji feleke re dikeve dewe | — |
| Ji feleke re xeberdide | — |
| Ji golike re gotin: "Eme boçika te je bikin ji kesîre nebeje." Golike got: "Ma ez nebejim we nebejin ka boçika te." | — |
| Ji gur birçîtir, ji mar tazîtir e | — |
| Ji gur re gotin: "Çima stuye te stur e?" Got: "Ez bi deste xwe dikim, | — |
| Ji gur u delegure re tu re nema | — |
| Ji hal ket | — |
| Ji hebek tirî meserekî çedike | — |
| Ji hekeke çedike qeyxaneke. (qeyxaneke çedike) | — |
| Ji hekîman re dive (dibe) du fincan yek kase xiraban, yek kase qencan | — |
| Ji helîne çu kulîne | — |
| Ji hersan ezmana ket | — |
| Ji hespe peya bu, li kere swar bu | — |
| Ji hespê dêhat li kerê nihişt | — |
| Ji hestire re dibejin çoke te xwarin, dibeje qedera min rast e | — |
| Ji hevdu re hevrîske ave çedikin | — |
| Ji hevdu re mer in, ji xelke re ber in | — |
| Ji hinekan re besbirlik e, ji hinekan re seferberlig e | — |
| Ji hirçekî du eyar dernayê | — |
| Ji hirçekî du eyar dernayê | Bir ayıdan iki post çıkmaz |
| Ji îne heya îne, çekir cila meîne, ew jî kin e, nagiheje ser qune | — |
| Ji jinan ji dotmam, ji suran sure Sam | — |
| Ji kaliye jî pîriye, mirin çetir e ji feqîriye | — |
| Ji kare jî, ji yare jî bu | — |
| Ji kefa mehuja (mewuja) dil çu guhuja | — |
| Ji kerbana xwîn le miçiqî | — |
| Ji kere waye ku manker horî ye | — |
| Ji kevire as girantir tune, bi mixekî radibe | — |
| Ji kewjale re gotin: "Tu çima xwar re ve diçî?" Got: "Keysa min hew je te." | — |
| Ji ke re dibejim "brawo", ji min re dibeje "bira xwaro." | — |
| Ji kirase cane xwe re ser e | — |
| Ji kirinen sex u melan, dîsa rehmet li cahilan | — |
| Ji kîse kirim, xwes dibirim | — |
| Ji kul u derda, ru u simbel berda | — |
| Ji mastî xelkê xwaştir e | — |
| Ji mejburî mirov goste kewan jî dixwe | — |
| Ji mela bangdan | — |
| Ji meran mere pesîn, ji hacetan simtiras | — |
| Ji mewujekî kergekî dikelîne | — |
| Ji mêra nav dimîne, ji ga çerm | — |
| Ji milkan as, ji jinan jinen sas, ji meran meren ne bide pes, ne bide pas | — |
| Ji milka as, ji sineta simtiras | — |
| Ji min ketiye, pesiya min dihere (diçe) | — |
| Ji min re bike, ji xwe re bibe | — |
| Ji mîrate re gotin: "Tu diçî kîdere?" Got: "Cîhe ku bikaribim bixim mîrate." | — |
| Ji nan u ave qut bu | — |
| Ji paniye xwîn nehatiye ku dil bisewite | — |
| Ji perxanen wî/ we girtiye | — |
| Ji peze pir, ma kavira kur | — |
| Ji piran pir, ji hindikan hindik | — |
| Ji qara kete bin bara | — |
| Ji qatutya (xeleya, tune buna) meran, nave dîkan danîn Evdirehman | — |
| Ji qehra xwe daveje behra | — |
| Ji qireja wî/ we mar vedirese | — |
| Ji qurane kirasek xwe kir dîsa ji kesî je bawer nekir | — |
| Ji re derketiye | — |
| Ji rovî fenaktir tune, ji eyare wî pîstir tune | — |
| Ji ruyan heynan, li simbêlan kirin | — |
| Ji ruye wî jehr dibare | — |
| Ji sed cîhî birîndar im, edî nikarim bejim sax im | — |
| Ji sere hefte heft bave te mezintir e | — |
| Ji sere xwe zedetir xeberdide | — |
| Ji serma (na) heken hesinî dike | — |
| Ji sîr tirsiya, pifî dew kir | — |
| Ji şorê nabêre rev gerek | — |
| Ji te hereket, ji xwede bereket | — |
| Ji tirsa kuçikan newere here gund dibe: "Sev res e." | — |
| Ji tirsa zirav le qetiya | — |
| Ji tivinge re nîsan, ji hespe re meydan | — |
| Ji tunebuna seran, rovî xwe nîsan dikin wek meran | — |
| Ji weliya perî, ji periya xwelî | — |
| Ji weyne jinan çiyaye Cudî xwar buye | — |
| Ji xelke re cîh u war e, ji min re erde sar e | — |
| Ji xelke re edet e, ji min re qebhet e | — |
| Ji xelke re jîr e, ji xwe re kor e | — |
| Ji xelkê re masîgiro ji xwe re kûsîgiro | Elaleme balıkçı kendine kaplumbağacı |
| Ji xezale bezatir tune, ew jî rizqe xwe dixwe | — |
| Ji xezalê bezatir nîne, ji rizqê xwe zêde naxwe | Ceylan kadar hızlı yoktur, (ama) kısmetinden fazlasını yemez |
| Jî ave re gotin: "Çima guse gus dikî?" Got: "Hevale min kevir e." | — |
| Jojî deste xwe çeliken xwe dide u dibeje: "pore wan çi nerm e." | — |
| Jujî tejiken xwe tîmar dikir u digot: "Ez qurbana purta we ya hevrisim bim." | — |
| Jina ne delal, çavê mirov diêşine, jina delal dilê mirov diêşine | — |
| Jin kelehe mêr girtiye | Kadın kaledir erkek tutsaktır |
| Jinê rind u merê bihiş belayê serê gunde | Güzel kadın ile akıllı erkek köyün başına beladır |
| Ji bêkesî, got nêrî go keso | Kimsesizlikten tekeye bile adam dedi |
| Ji evîndarekî pirs kirin: "Tu ji bo çi digirî?" Got: "Ji bo kenê dawiyê." | Bir âşığa sormuşlar: "Neden ağlıyorsun?" Demiş ki: "Sonraki gülüşler için." |
| Ji her hesinî şûr çênabin | Her demirden kılıç yapılamaz |
| Ji hirçikê du eyar dernayên | Bir ayıdan iki post çıkmaz |
| Ji pira pir diçe, ji hindika hindik | Çoktan çok gider, azdan az |
| Ji qantir re gotin: "Bavê te kî ye?" Got: "Xalê min hesp e!" | Katıra "baban kim?" demişler, "dayım attır!" demiş |
| Ji rovî fenektir tune, ji eyarê wî pîstir tune | Tilkiden kurnaz yoktur, derisinden de değerli yoktur |
| Ji xelkê re masîgiro, ji xwe re kûsîgiro | Elaleme balıkçı, kendine kaplumbağacı |
| Kala dide piçenge | — |
| Kalbune li min kar kir, xortaniye mala xwe li cem min bar kir, qîza ruye xwe ji min guherî, buka dile xwe ji min sar kir | — |
| Kale benefsî, pîre bekesî herduyan li hev pirsî | — |
| Kalo ji min dur here, fiskîniya poze te te | — |
| Kal e, le gale-gal e | — |
| Kana aqil e | — |
| Kaniya dilan, ciwata cahilan | — |
| Kaniya ku tu avê jê vexwî kevira na avêjê | Su içtiğin kaynağa taş atma |
| Kanya ku tu avê jê vexwi kevra navêjyê | Su içtiğin kaynaga taş atma |
| Kape wî mîr hatiye | — |
| Kara li şunê bizinê li mexelê | — |
| Kara li şunê bizinê mexelê | — |
| Kara te ji min ra, kerema Xwede ji te ra | — |
| Kare min bi xelkano, cane min bi heseno, male min bi talano | — |
| Kare ne ji min ra, baye wî di sere min ra | — |
| Kare xwe bi xelke kir, bi nave xwe kir | — |
| Karê ne ji min re bayê wê di ser min re | Benim olmayan işin yeli üzerimden geçsin |
| Karê ne ji mire bayê wê di ser mire | Benim olmayan isin yeli üzerimden geçsin |
| Karkirê xwe me, şîrinê xelkê me | — |
| Karoz-karoz, dîsa kere boz | — |
| Kar ket bertila, gu ket (agir ket) rewsa feqîra | — |
| Kar şêr e, wextê dest lê dikî, dibe rovî | — |
| Kasa xwe kasa dikisînim, ji mamanan (hevalan) namînim | — |
| Kavir lîstin Mipîra, seri hekandin | — |
| Kaxeza gur e, ne kes dixwîne, ne kes guhe xwe dide | — |
| Kaye u dan tev li hev dike | — |
| Ka bare wî ceh e an genim e? | — |
| Ka çu, ma dan | — |
| Ka ne ya te ye, ma kadîn jî ne ya te ye? | — |
| Ka (kaya) kevn u teze dide ba. (Be) | — |
| Kebaniya jehatî bila nîve qeliye jî bixwe | — |
| Kebanî bun sise, kodik li ber se | — |
| Keça bi Dîna, biçerîne | — |
| Keça gan nîsandayê didan | Kızın gönlü varsa gülümser |
| Keça gan nîsan-daye didan | — |
| Keça gan nîşandayê diran | Gönlü olan kız gülümser |
| Keça mîran bi qelenê gavana nayê | — |
| Keça mîran bi qelenê gavana nayê | Sığırtmaç başlığıyla bey kızı alınamaz |
| Keçelo mu bi sere te nîne, got: "Keziyen xaltiya min li qune dikevin." | — |
| Keçelo nave min nave te, kume min sere te | — |
| Keçel bi pereyê xwe helawê dixwe | — |
| Keçe ha keçe çike min di keçe de ma | — |
| Keçe ha keçe çi di keçe de ma | — |
| Keçika be bav, çiyaye be av | — |
| Keçika be de wek çiyaye be re | — |
| Keçika li ser kere berî xwe tuyî min kir | — |
| Keçik çune halhala, zik tijî, turik vala | — |
| Keçkê bêbav çiyayê bêav | Babasız kız susuz dağ gibidir |
| Keç u kuren male, gula de u bave | — |
| Keda helal dibe mû naqete, keda haram bibe weris ji diqete | Helal ekmek kil olsa kopmaz, haram ekmek halat da olsa kopar |
| Keda helal dibe mû naqete, keda heram bibe werîs jî diqete | Helal ekmek kıl olsa kopmaz, haram ekmek halat da olsa kopar |
| Ked kiro, keda xwe nexwaro | — |
| Kefa me bi xunave xwes bu, xunave jî kurek mirî anî | — |
| Kefene xwe çirand (dirand) | — |
| Keftaro, li ber çavan diyaro | — |
| Kelhî ne, bes tistek li mala wan nîne | — |
| Kelka xwe, selka tu je xilas nakî, ne sax im, çar liv tu jî texe te de | — |
| Kelkelo cîhe te li ku ye? Got: "Ba dizane." | — |
| Kelk li ser kurke xistiye | — |
| Kel kelekî biqelmusk e | — |
| Kene be ariye pe girtiye | — |
| Kene miriyan pe te | — |
| Ken dike, fen dike | — |
| Kerambere ber baye mikur te | — |
| Kera ku bare min ne lebe ez nabejim "ços." | — |
| Kera min dimire boçika wî dixwure | — |
| Kera xwe di berika wî de dîtiye | — |
| Kere di kurtan de rî | — |
| Kere got: "Bar min nakuje, serbar min dikuje." | — |
| Kere guhe berxe girt, (dîsa) kere kir zirîn (qarîn) | — |
| Kere lawe kere, av li bere, bikeve sere, heb ji hebe bike dere | — |
| Kere nabe ber ge, ge tîne ber kere | — |
| Kere pir bez, bu xware guran | — |
| Kere res, li ber danîn qasle zebes, got: "Min dive welate xwes." | — |
| Kere reş xwe spi dibine | — |
| Kerê reş xwe sipî dibîne | Kara eşek kendini ak görür |
| Kerê Alîka dagerîne qalika | — |
| Kerê me çû seferê, hat ji seferê, dîsa kerê berê | — |
| Kerê miri ji gur natirse | Ölmüş eşek kurttan korkmaz |
| Kerê şiv li gu | — |
| Kerguska xaman e, dev diçere, çav li banzdan e | — |
| Kerguske got: "Min da hevraza, tira min bidin cambaza; min da berjera, | — |
| Kergu dibeze u tajî dibeze, her du jî dibejin: "Ya Xwede!" | — |
| Kergu ji çiye xeyidiye, çiya haj pe tune | — |
| Kerî berdaye li pey qerus ketiye | — |
| Kerî bi kerîtî daye, pey da qerus qeruse | — |
| Kero ji te ra dibejim, mevano tu guhdar be | — |
| Kero nemire bihar hat, pîre nemire pincar hat | — |
| Kero, mevane hero | — |
| Kero, weke hero | — |
| Kerra bi gu meke | — |
| Ker bi hestî nakeve | — |
| Ker çi dizane zeferan çi ye | — |
| Ker deve wî venake | — |
| Ker dikeve, dibeje: "Hella Xwede!" | — |
| Ker heft avjenî dizane, tere ber ave hemiyan ji bîhr dike | — |
| Ker ji kera çedibin | Eşekten, eşek doğar |
| Ker ker e di cîhkî de dikeve heriye heft salan li wir ra naçe | — |
| Ker ker e, di pira qul re derbas nabe | — |
| Ker ket heriyê,xwedî girt teriyê | — |
| Ker u gej guhe wî tijî qirej | — |
| Ker u kurî li hev zirî | — |
| Ker u mekteb? | — |
| Ker û hesp li cem hev girêdan ê ji hev û du tir û fisa bêvisin | — |
| Ker ve best, xem verest | — |
| Kese mino, deste mino | — |
| Kesê jinek bîne, divê an tûrek perê wî an jî barek derewê wî hebe | — |
| Kesibe asan e rojen siliya dest u piye wan zuhan e | — |
| Kesibe (xizane) be nesîbe | — |
| Kesib dibeje: "Heya sibe bi Xwede ra me." | — |
| Kesîs hero kata naxwe | — |
| Kesîs hîmî kata buye | — |
| Kesî negotiye ev mala dizan u xumarbazan e | — |
| Kesk e, ruye kebaniye res ke. (Xwes ke) | — |
| Keso keso carek beso | — |
| Kes je re (nikare) kirasa biqetîne | — |
| Kes ji arê xwaş narive | — |
| Kes li bave min napirse, herkes li diya min dipirse | — |
| Kes nakeve gora kesi | Kimse kimsenin mezarına girmez |
| Kes nikare je re solan biqetîne | — |
| Ketiye ber destan | — |
| Ketiye binî | — |
| Ketiye daweta cuna | — |
| Ketiye rex. (Dikeve rex) | — |
| Ketiye zike diya xwe | — |
| Ket nav dev u diranan | — |
| Ket xeberdan, ker da guran | — |
| Kevçiyan nexe (naxe) gurz | — |
| Kevçiye çila, nu got: "Bismillah!" | — |
| Keve; ku bu se caran ar di mala te keve | — |
| Keviran giredidin u kuçikan ji berdidin | — |
| Kevirekî hilke, (we) pirsa xwe binke | — |
| Kevire pesa xwe hursand | — |
| Kevire seriyan e | — |
| Kevire takese ye, kîjan ceme bar xwar bibe xwe dide wî alî | — |
| Kevire xorza ye | — |
| Kevirî di şuna xwe da giran e | — |
| Kevirî xwê yî giran e | — |
| Kevir ber piye te bibe pener | — |
| Kevir cer ket wey hale cer, cer li kevir ket wey hale cer; wisa an wisa wey li hale cer | — |
| Kevir çiqasî jî di avê de bimîne, dîsa nerm nabe | Taş ne kadar suda kalsa da, yine de yumuşamaz |
| Kevir daye ber dile xwe | — |
| Kevir li kewe neket, kew li kevir ket | — |
| Kevir li sêr kevir name | — |
| Kevir u kuçik li min barî, xer u xwesî li te barî | — |
| Kewaniye çelek dot. Çeleke sîre xwe ret. Got: "Dile patise ji me xera buye." | — |
| Kewen lisandinî, wek kelandinî | — |
| Kewkiye pasîn li tesikan e (gehan e) | — |
| Kew firî, qismet birî | — |
| Kew li kundir ket, ne kundir li kewe ket | — |
| Keysa te ku hat, fersend u xebat | — |
| Ke buk e ew pe ra berbu ye | — |
| Ke çav sere min dikeve (sere min dibîne) sere xwe bi heft rengan giredide | — |
| Ke dinya xwar? Ye di ber ehmaqan de xwar | — |
| Ke dîtiye kale bi guhar, pîra ling xirzal, zivistana du bihar? | — |
| Ke gotiye dewe min tirs e? | — |
| Ke gotiye dizo malî ava? | — |
| Ke kare pir kir, keziya xwe kur kir | — |
| Ke kir xatun? Mer kir xatun, ke kir darqun? Mer kir darqun | — |
| Ke nane min xwar, (ewî) tirba min kola | — |
| Ke nîre hevaltiye xwar kir, stuye hevale xwe kul kur | — |
| Ke seh kiriye, ke xwendiye? | — |
| Ke tir kir? Xerîbe gund kir | — |
| Ke tir kir? Yen be de u be bav | — |
| Ke vegerandin mirî? Yen ku dil kirî | — |
| Kês nasibî kesî naxe | — |
| Kihêl di bin mêrxasan de dibezin | Küheylan at, yiğitlerin altında koşar |
| Kilek run li ser dile xwe da | — |
| Kinca hevalan ro danek, hespa hevalan meydanek | — |
| Kinç şîva hatin, perispanga vegerandin | — |
| Kirase be pasuk (pastî) dixe hurtiye mirov (di hustiye miroav de datîne) | — |
| Kirase kires e, qusase quses e | — |
| Kirasên orispîya si û sê ne a yêkî li xwekke 32 ya li hevalake | — |
| Kir nekir tu re te re nedît (dernexist) | — |
| Kitik ne li mal e, nave misk Evdirehman e | — |
| Ki tî be nan u av,Ki têrbe dîl'da yâr dîxwaze | Aç olan aş, tok olan aşk ister |
| Kîdere komek, we dere kedek | — |
| Kîder tav be kurke xwe li wir radixe | — |
| Kîder xwar e, ew der ji min re war e | — |
| Kî dike kî dixwe? | — |
| Kî dixwe kî li xwe dixe? | — |
| Kî diya min mehr bike, ew bave min e | — |
| Kone resî dev jev e, ne nan e, ne av e | — |
| Korbe jî, kulbe jî cixarekesekî tejmeul e | — |
| Koro tu li min binere çavekî, ez li te binerim herdu (du) çavan | — |
| Kor bi nefs be, yeka tenê bes e | — |
| Kor çilo li Xwedê dinêre, Xwedê jî werge le dinêre | Kör Allaha nasıl bakarsa Allah da ona öyle bakar |
| Kor gote kor: "Min çave teyî kor çikiro." | — |
| Ko agir li çiya ket, ter û hişk tev de dişewitin | — |
| Ko kela şorbê çû, behayê hesko perêk e | — |
| Ko ker ket heriyê, xwedî wê rahêje teriyê | — |
| Kuçike me ye, li ber dere xelke direye | — |
| Kuçikî bi zorê bişînî pêz xêre nabe | — |
| Kuçik çi dizane çarix çiye | — |
| Kuçik hestiyan dixwe haj quna xwe dike | — |
| Kuçîk, kuçik e | — |
| Kulav guyo malî ava | — |
| Kula dilan e, xeftane milan e | — |
| Kula Mendo, kulor in | — |
| Kulinge wî serî care li cîhkî dikeve | — |
| Kul u kor li hev civiyan (vehewiyan) li dikana Evdilor | — |
| Kuma daynîn pirsa je bikin | — |
| Kume Belo li sere Celo (ye) ye Celo li sere Belo | — |
| Kume min ji rastiye qetiya ye | — |
| Kume Xiço li sere Piço, ne hat ne diço | — |
| Kume xwe bi xweliye ve daye sere xwe | — |
| Kume xwe daye tel | — |
| Kume xwe xwar kiriye | — |
| Kumê rasta tim qetyayiye | Doğru kişinin külahı hep yırtıktır |
| Kum avetin, ser xwestin | — |
| Kundirî pîs, dendikên xwe pir in | — |
| Kund dibeje ez ew qas im le aqile min jî ew qas e | — |
| Kura zer bu, kura der bu? | — |
| Kurek heye gula bave, kurek heye kula bave | — |
| Kure mino ne ji mino, roja koçe bare mino | — |
| Kurk ketiye mejiye wî | — |
| Kurmance nezan got: "Bila bibe erzan,heta ku dev u deling le bune pizdan." | — |
| Kurmancî ter e, xew je re xer e (xew je re çi ye?) | — |
| Kurme sîrî heya pîrî | — |
| Kurmê şiri, heta piri | Ana sütündeki kurt ölüme kadar |
| Kurmi darê yî ji darê | — |
| Kurm di sere wî de dilive (dilivin) | — |
| Kurm ketiye dile wî | — |
| Kurtikî çuxe dew tune bixwe | — |
| Kusiyan ji delava xezale av venexwarin | — |
| Kusî heken xwe dixe bin axe u dibeje: "Heke ji Xwede re dive we çelika derxe." | — |
| Kustiye di ber xelke de ye | — |
| Kutilka min jî ji Berfo ye | — |
| Kutte bi ta ketiye | — |
| Ku agir bi çiyê ket ter û hişk tev dişewitin | Bir dağa ateş düşerse, kuru ile taze beraber yanar |
| Ku agir li çiyê ket, ter û hişk tev de dişewitin | Ateş dağı sarınca,yaş kuru, her şey yanar |
| Ku bexte etîman hebuya, bave wan zu nedimir | — |
| Ku be çenge min te bibînî renge min | — |
| Ku çingiya tas, ha vir, ha rast | — |
| Ku deng bi tasê ket çî rast û çi derew wek heve | — |
| Ku kela şorbê çû, buhayê heskê pere nake | Çorba taşarsa kepçenin degeri para etmez |
| Ku nanê mirov di turikê hevandebî mirov biminet dixwe | — |
| Ku te girt bernede ku te berda bi dû nekeve | Tuttunsa bırakma, bıraktınsa ardına düşme |
| Ku te girt bermede, ku te berda bi dû nekeve | Tuttunsa birakma, bıraktınsa ardına düşme |
| Kûçik bi kurman namirin | Köpekler kurttan (böcek kurt) ölmez |
| Kûçik bi quşandinê nabe tajî | Köpek tüy kırpma ile tazı olmaz |
| Kûçik ji kê bitirse bi wi ali direye | Köpek korktuğu yana havlar |
| Kihêl di bin mêrxasan de dibezin | Küheylan at, yiğidin haslarının altında koşar |
| Kirinek ji hezar gotinan çêtir e | Bir eylem, binlerce söyleyişten iyidir |
| Lawe Mence çu qezence | — |
| Lawike Engorî, nabe memure Stembolî | — |
| Lawike Qureysî, kes nîne pis neesî, bele xîret namuse dikesî | — |
| Lawikê malê çû eskerê hat ku kerê berê | — |
| Lawo li her dere ji xwe re maleke çeke | — |
| Lehat bas hat, lenehat je nehat | — |
| Lehat bazirgan e, le nehat xwediye gaye weran e | — |
| Lelîxan e, xwediye kired giran e | — |
| Leskere Rome ye, nan li ser çoke ye | — |
| Leva xwe le xwar dike | — |
| Levek erde ye, yek li esmîn e | — |
| Lev li erde re dikise | — |
| Lexistina koremarî, ne dîtana deyndarî | — |
| Le dev xwar kirin (dike) | — |
| Lê kaliyê lê koriyê; mirin çêtireji feqiriyê | Ah yaşlılık, ah körlük; ölüm yoksulluktan iyidir |
| Lê kalîyê lê korîyê; mirin çêtire ji feqîrîyê | Ah yaşlılık ah körlük; ölüm yoksulluktan iyidir |
| Lingek li ve dine ye, lingek li we dine ye | — |
| Linge dîk di nav tase de tîtiye | — |
| Linge gur girtin avetin nav koza berxan | — |
| Linge qijike sikenand | — |
| Linge rovî girt avet nav holîtka mirîskan | — |
| Linge wî di nav zike wî de ye | — |
| Linge wî erd girt | — |
| Ling kiriye soleka teng | — |
| Ling le hilda ye | — |
| Li alîkî sahî ye, alîkî sîn e | — |
| Li bejne neherî bi zeran kirî, laçik vekir sere gurî | — |
| Li bejnê neri bi zêra kirî, laçek rakir kertkê guri | Boyuna posuna baktı altınla aldı, örtüsünü kaldırdı kel çıktı |
| Li ber çava buye mare res | — |
| Li ber defa bedeng dilîze | — |
| Li ber defa cuna direqise | — |
| Li ber ruya buye perde | — |
| Li ber tira wî dilîzin | — |
| Li Bexdaye xurme zef in ji min ra çi ye? | — |
| Li ceheneme sîran dikutin, tu kilaman dibejî | — |
| Li ceheneme sîran dikutin, tu kulora dipejî | — |
| Li deve wî/we dinere | — |
| Li dîna temasekin an sahiya an sîna | — |
| Li dur geriya, li nezik dît | — |
| Li ezmanan geriya, li erde dît | — |
| Li gorî make, golik pake | — |
| Li kere mirî digere (ku) nela je bike | — |
| Li kere siwar buye, li kere digere | — |
| Li kerê mirî digere ku nala jêke | Ölmüş eşek arıyor ki nalını kopara |
| Li koriye li kaliye, mirin çetir e ji feqîriye | — |
| Li mexel piskul tune, li pireze deve tune | — |
| Li mine li mine çi bikim dernakeve li ber hukme jine | — |
| Li mine li mine, rovî naçe kune | — |
| Li ser boçike hesin dibe | — |
| Li ser çavan re birî hene | — |
| Li ser çi de mîz bike we zuha bibe | — |
| Li ser dîware alebile sekiniye | — |
| Li ser kebab ve çû, li ser dexdexana keran ve bû | Kebaba giderken eşek dağlamasına rast geldi |
| Li ser riya Helebe nale kera dipirse | — |
| Li ser tiliya mirov de mîz nake | — |
| Li ser tiliya xwe ve dide lîstin | — |
| Li şera xal û xwarzî; li xwarina, mam û brazî | Savaşta dayı ve yeğen, yemekte amca ve yeğen |
| Li şunê hespa ker nêna girêdayin | — |
| Li vir teq, li wir teq, heta çune dinya heq | — |
| Lîstina pisîke ye, mirina miske ye | — |
| Lolo lolo ji min re ji lolo | — |
| Lomekaro, gunehkaro | — |
| Li dinê metirse, li dinikê bitirsin | Deliden değil, salaktan kork |
| Mabêjin kê kir; dibêjin kê got | Kim yaptı demezler kim söyledi derler. |
| Mala bava zeynet in, ava cere wan serbet in, dayik ku dimirin, zeyî ten li ba jinbira be rumet in | — |
| Mala bave buke gavan e, qelende buke giran e | — |
| Mala buke def u zirne, mala zave haj tu tistî tune | — |
| Mala Diza, quça Gûza | — |
| Mala gavan e, naze (dilika) zeriye giran e | — |
| Mala hebune mala kereme, mala tunebune mala kure kere | — |
| Mala kura, mala dura | — |
| Mala li ser mala, yek xirab, yek ava | — |
| Mala merya gora mêruya yê | — |
| Mala me çoye me ye, çoye me li ser mile me ye | — |
| Mala me li çoyê meye; çoyê me li ser milê meye | Evimiz sopamızda, sopamız omzumuzun üstündedir |
| Mala mêran kaniya zêran | Yiğitlerin evi, altın çeşmesidir |
| Mala pirmezin xerabu ji bin | — |
| Mala pîre, gora pîre | — |
| Mala pir jina xirabu ji bina- Evde çok kadin (hanim; Örnek: gelin, kayin valide vs.) varsa o evin dûzeni kökten bozulur | — |
| Mala Seref bi xwe hindik bun, ew jî hin kuro, hin silo, hin seqet bun | — |
| Mala virekan xirabuye, kesî je bawer nekiriye | — |
| Mala wî bare dîk e. (dîkekî ye) | — |
| Mala wî li ser pista wî ye | — |
| Mala xelke disewitî, ewî jî li ber firike xwe diqeland | — |
| Mala xwe daye ser pista pisîke | — |
| Mala xwe kire zêr | — |
| Mala xwe li pisîke bar kiriye | — |
| Mala zarok tê de, şeytan naçe tê de | — |
| Malek e, danzdeh rispiyen wan hene | — |
| Male axe diçe, cane xulam diçe | — |
| Male da hesti sikandiye | — |
| Male li malxe dipe | — |
| Male malyemeza, xware tarîx bilmeza | — |
| Male qun dive, girare run dive | — |
| Male tune evranok, nave jinike dîndarok | — |
| Male xwe di ave de berdaye | — |
| Malê axê diçe canê xulêm dêse | Ağanın malı gider, uşağın canı yanar |
| Malê bi ga bi golik nabe | — |
| Malê çamêrki û xesiski wek hev dire | Cömerdin malıyla cimrinin malı aynı oranda harcanır |
| Malê dinê qloçê mêran e | — |
| Malê dinê qloçê mêran e | Koça boynuzu ne ise dünya malı da insana odur |
| Malî dine li dine bime | — |
| Malkê ji gund bar kir, re ferah bû | Köyden bir aile göçtü, köy rahatladı |
| Malxe me Silo be, we xwarina me çilo be | — |
| Mal birçî ye, kebanî li ber çi ye? | — |
| Mal çune zozana, xwelî li ser qun pena | — |
| Mal ji miskan ru res e | — |
| Mal li ser malê nabe | Ev üstünde ev olmaz |
| Mal mala teye lê bi aliyê firaxa nere | Ev evindir ancak mutfak tarafına gitme |
| Mal mala teye lê bi alyê firaxa nere | Ev evindir ancak mutfak tarafına gitme |
| Mal mala te ye, le ber ve firaqan neçe | — |
| Mal sewitî le ji miskan ra jî nema | — |
| Mal ter e, kebanî ser e | — |
| Mal u mevdan, nebu qutik u fîstan | — |
| Mal xizan e, kebanî nezan e | — |
| Mal (malxetî) ket deste kurî, risqe sale se car birî | — |
| Mam Hemdan, me çel u gul li der dan, mane em u xeberdan | — |
| Mange dosîn u qezwan frostin | — |
| Mar bile xwelîyê bi qinat dixwe | — |
| Mar dibeje: "Min dikujî (bi) dijminatî, min çal bike (bi) dostî." | — |
| Mar ji punge heznakê, punga li ber poz birûzê | — |
| Mar ji punge xolî dibu (direvî), pung li ber deve qula mar de hesîn bu | — |
| Mar mar e, dema ku mirov ave vedixwe li mirov venade (naxe) | — |
| Mar pak buya, linge wî nediketin zike wî | — |
| Mast, sed carî mast | — |
| Ma alîkî cendek helal yek heram e? | — |
| Ma dar tehl e, bere dare sirîn e? | — |
| Ma dermala sor me sandibu pey | — |
| Ma dîna şorek bi ber nekeve kûra kêçek bi dest nekeve | — |
| Ma ev guye henakan e? | — |
| Ma eze herim ser gulen sor? | — |
| Ma ga dike, ga dixwe? | — |
| Ma gotina te kerta kevire? | — |
| Ma min ev ruye xwe di as de sipî kiriye? | — |
| Ma ne xwîn e? Ha ji dest, ha ji zend | — |
| Ma ne xwîn e? Ha ji dest, ha ji zend | Kan değil mi, ha elden çıkmış, ha bilekten |
| Ma paniya diya min pe xwîn buye? | — |
| Ma peze meyî tev hev em nikarin veqetînin? | — |
| Ma qasa kembera te sikest? | — |
| Ma şorek ber Dîna nekeve | — |
| Ma te deste xwe bîhn kiriye? | — |
| Ma te deve nedît reze, te piskul jî nedît li feze? | — |
| Ma te kapek xwariye | — |
| Ma te navika wî birî ye? | — |
| Ma te riya xwe sas kiriye | — |
| Ma tu ji pere esmanan hatiyî? | — |
| Ma (çima) hespe tu revandiyî? | — |
| Ma (tu) herfa qurane ye? | — |
| Meger li newala nebin xeyala | Vadilerde dolaşma, kabus görme |
| Meha adare av firî sere dare, bizin kalî ser kare, nîsanen bihare | — |
| Mehna lorika dixwe klorika | — |
| Mehna sele, gerî nav ele | — |
| Mehna sergîna çu gunde Mexîna | — |
| Mehvan bi mehvan ne xweşe,xwediye male ji hardûke ne xweşe | Misafir üzerine gelen ikinci bir misafiri sevmez,ev sahibi ise ikisini de sevmez |
| Meîna pîr, hefsare rengîn? | — |
| Mejî le buye av | — |
| Mela jî di qurane de sas dibe | — |
| Mela nivist çekir ji bo qîze, gu hat li tev mîze | — |
| Mela xwarin dît quran ji bîr kir | — |
| Melevane ku xeniqî | — |
| Melezade mele-zade, me ter xwar zed u zewad e, îcar her yek me di alîkî de bade | — |
| Mele mele ber kendal | — |
| Memir e memir e hefa tê, mirî şunda kêfa tê | — |
| Mera mer dikust, Fata Kore (ber derî) hurpizur disust | — |
| Mera xwe avetin kewara, jin çune (sandin) hewara | — |
| Merde ji kîsmale xelke ye | — |
| Merde ne bi male xwe ye | — |
| Mere xevza xe ji jine purt mere, bê purt bike | — |
| Merik ket bin siya axe, axe ket bin siya doxîna xwe | — |
| Merik na pîre, pey ra guneh hat bîre | — |
| Merim kure mera me, îro jî mast sibe jî mast | — |
| Merivekî nexeritandiye | — |
| Merivekî pist rast e | — |
| Merive be guman, be dîn u be îman | — |
| Meriv kevira daveje birca belek, naveje sepeta rexe | — |
| Mertale wî ruye wî ye | — |
| Mer bi muye xwe, jin bi ruye xwe | — |
| Mer çav li der e, jinik xwelî li ser e | — |
| Mer henin wek dewara res in, dema ku zike wan ter dibe, an merekî dikujin an jineke tînin | — |
| Mer kustin nerme-nerm, qîz xwestin germe-germ | — |
| Mer meran dikujin,ew ura dişwe | Yiğidi yiğide kırdırıyorlar, sen oturmuş işkembe yıkıyorsun |
| Mer mera nas dike, qus paldime kere nas dike | — |
| Mer mera nas kir, quse quze kere nas kir | — |
| Mer tu (ne) guhar u ben in ku tu guhe xwe de kî | — |
| Mevane yekî, mevane gundekî | — |
| Mevano te xwarine bixwî? | — |
| Mevano tu terî an birçî yî? | — |
| Mevan got: "Hewa çawa ye?" Xwediye male got: "Riya rewiyan vekirî ye." | — |
| Mewluda xer u beser, heçiye dewlemendin bikisin ber diya feqîra bigen bavejin (derxînin) der | — |
| Mezera de li ber qîze | — |
| Mezhebe wî fireh e | — |
| Mezin kir bi nane xwe, kir agir berda cane xwe | — |
| Me bayê şand pey kayê ka hat ba ne hat | — |
| Me buk anî lez u bez, me leda (daye) rez u bez; sivika male dîsa ez | — |
| Me Cizir ava kir, Heso ser de zava kir | — |
| Me di xewna sevan de jî hevudu nedîtiye | — |
| Me got em herin mala ape xwe firo firkin; me negot eme herin guliya kurkin | — |
| Me go lexe te kuşt | — |
| Me go lêxe, te kuşt | Vur dedik, öldürdün |
| Me mêjandin bipêsîra, dane dest êsîra | — |
| Mêja Kurmanca ne îbadete, adete | Kürt'ün namazı ibadet değil adettir |
| Mêrê qels du cara şer dixwaze | Güçsüz adam iki kez kavga ister |
| Mêrikî li hespê xelkê timî peya ye | Başkasının atına binek adam her daim yayadır |
| Mêrkî li hespî xelkê ye timî peya ye | — |
| Mêr çem e, jin gol e | — |
| Mêr ketina quara, jin di çûna hawara | Erkekler korkudan pustu, kadınlar yardıma koştu |
| Mêvanê yekî, mêvanî gundêkî | — |
| Mêvan ji mêvan ne xweşe,xwediyê malê ji herdûya ne xweşe | Misafir üzerine gelen ikinci bir misafiri sevmez, ev sahibi ise ikisini de sevmez |
| Milê gu dixwe terawîya nake | — |
| Min bizanibiya (ku) bave min we bimire, mine guhe wî tijî genim bida | — |
| Min çikir ji peze pir, eze çi bikim ji kavira kur? | — |
| Min çi xer dît ji bendere, çi bibînim ji kozere | — |
| Min daye bi tetika, pey digerim bi pepika | — |
| Min feraseta xwe ji be ferasetan girt | — |
| Min ji ke re got: "Bira" ji min re got in "birakuj" | — |
| Min kir, te kir, Sezere nave xwe kir | — |
| Min nan ne bi guhe xwe ve, bi deve xwe ve xwariye | — |
| Min xelk hin kir govendê, êdî kesî destê min negirt | İnsanlara oyun oynamayı öğrettim, o zamandan beri kimse (oyuna katılmak için) elimden tutmadı |
| Min xelk hîn kir govendê, êdî kesî destê min ne girt | — |
| Min xelk hîn kir lîstike, du re kesî deste min negirt | — |
| Min xwedî kir bi bistane xwe, jine ji min stend bi navrana xwe | — |
| Miraze be dil, wek kirase be mil | — |
| Mirazê min dil be, ber seriyê min kevir be | Gönlümün muradı olsun, yastığım taştan olsun |
| Mirinê kêr hat ê berve gur bizire | — |
| Mirin heq, gor ferz | — |
| Mirin je re buye zere zer | — |
| Mirin mirin e, le ev çi kirin e? | — |
| Mirin mirin e, le xire-xir çi k... min e? | — |
| Miriya zêde neşon ewên tira bikin | — |
| Miriye par havîne, nu hatiye sîne | — |
| Miriyê pir şuşti yê tira bikin | — |
| Mirîska me ye, diçe kadîna xelke de hek dike | — |
| Mirîska res e, her roj nexwas e | — |
| Mirîske çav da bete, buhistek ji qune kisiya | — |
| Mirîske çav da qaze ket heka xwe sikand | — |
| Mirîske hek kir, heval ji xwe re çekir | — |
| Mirîske min tunenin, dora mala min zîrç e | — |
| Mirîsk mirîsk e, ave vedixwe li ser xwe re xwede dinere | — |
| Mirîsk nikule xwe ave de dike bere xwe bervi xwede dike | — |
| Mirîsk res e, hek spî ye | — |
| Mirîşkê hek kiriye, qûna dîk dişê | — |
| Mirî ber bi qebre dibirin, teme mirî ber ve male bu | — |
| Mirî henin ku hewceyî sîne ne | — |
| Mirî hew dizanin, zindî her roj hewle dixwin | — |
| Mirovê Kurmanc gava têr xwar ya mêrekî bikuje yan jinekê birevîne | Kürt'ün karnı doyunca ya bir adam öldürür ya bir kadın kaçırır |
| Mirov bi carekê qûnek nabe | Bir seferle i\ne olunmaz |
| Mirov dev xweyî bike gerek ser derê mirov bilind be | — |
| Mirov dil bike diwara qul dike, jin dil bike erdê qul dike | — |
| Mirov here masiya, qûna wî şil dibe | — |
| Mirov here masiya, qûna wî şil dibe | Kim balığa giderse kıçı ıslanır |
| Mirov ji kerê hevala zu peya dibe | — |
| Mirov ji kerê hevala zu peya dibe | İnsan arkadaşının eşeginden çabuk iner |
| Mirov kuştiyê şêra bit, ne girtiyê roviya | — |
| Mirov pîr dibe, dil pîr nabe | insan yaşlanır, gönül yaşlanmaz |
| Mirov pîr dibe, dil pîr nabe | İnsan yaşlanır, gönül yaşlanmaz |
| Mirov sivra ku ser nan dixwe, kere le naxe | — |
| Mirov xwe bi destê xwe ne xurine xura mirov naskê | İnsan kendini kendi eliyle kaşımazsa kaşıntısı geçmez |
| Mirov zine dike, le ne bi de u xweha xwe re | — |
| Mirtibe zir e, ne li defe ye, ne li zirne ye | — |
| Mir kere qazî, her kes çu tazî, qazî bi xwe mir, kesî le pirs nekir | — |
| Miskan gincî dike | — |
| Miskek dikeve sîtila sîr, ew sîr te rijandin | — |
| Miske kor hingî axe dikole, li ser sere xwe de dike | — |
| Misk li dikana wî bigere, boçika wî we be xuyan | — |
| Mişke erdê bikole, biserxwe ke | — |
| Mîna dupiska boçika xwe daye ser milî xwe | — |
| Mîna gura gost dixwe, mîna melekan xofe dikisîne | — |
| Mîna gure yekane | — |
| Mîna kersege di hale kevir de bigirî | — |
| Mîna kewe teqle | — |
| Mîna marî di tur da ye | — |
| Mîna masiye ku av li ser be birîn | — |
| Mîna maye(hevîrtirş) mirdesî | — |
| Mîre miska, buye axaye giska | — |
| Mîro borî | — |
| Mîr dimire evdal dijît (dimîne) | — |
| Mîya çê li mexel ê | — |
| Mî birî, sîr firî | — |
| Mî bi nigen xwe, bizin bi nigen xwe | — |
| Mî bi piye xwe, bizin bi piye xwe | — |
| Mî bun kavir, kavir jî bun vir | — |
| Mî dikale, berx li mal e | — |
| Mus xwes Mus e, piste Algus e | — |
| Mu ketiye sîtila dew | — |
| Mûjê riş in, ê di berîye axa da ne | — |
| Mû bi mû, rihek cêdibe | — |
| Mirişka bigere wê lingê wê bi zelq be | Gezen tavuğun ayağında pislik olur |
| Mirişk çav batê kir qulê xwe katand | Tavuk,kaza özenip suya girince boğuldu |
| Mirî venagere bi girî | Ölü, ağlamayla geri dönmez |
| Mirin mirine xirexir çiye? | Ölüm ölümdür, hırıltı nedir? |
| Mi pis avet, rast ket | Kötü attım, isabet etti |
| Nabeje kafirim an (jî) misliman im | — |
| Nabeje ke kir, debeje ke got? | — |
| Nabêjin kê kir; dibêjin kê got | Kim yaptı demezler, kim söyledi derler |
| Naçim cineta bi minet | — |
| Nagejime te xwe ji te dibuhirînim | — |
| Namirim tîra pera, dimirim xebera we ra | — |
| Nanekê bixwe bi qinat bizewice ji dereke bi kok û bi binat | — |
| Nane be xweye dixwe, tiren sor dike | — |
| Nane cehîn dixwe, tire polayî dike | — |
| Nane garis ne tu nan e, bila kes nebeje ev mal be evaran e (arvan e) | — |
| Nane gilgil (u) zîlika pîvaze | — |
| Nane Iso dixwe, selawetê li Muso dide | — |
| Nanê bi nanê ye | — |
| Nanê min, qesasê serê min | — |
| Nanê pehtî, siltanê ser textî | — |
| Nanê tîrê, xwes hevîre | — |
| Nanê xwe bide nanpêja, bila nanekî te zêde biçe | Bir ekmeğin fazla gitse de, ekmeğini usta ekmek pişiricisine ver |
| Nano ziko dixebite | — |
| Nan bi xwe, xwe bi tam | — |
| Nan da ber me, ço da ser me | — |
| Nan da ber me, tajiya xwe berda ser me (da ser me) | — |
| Nan genimiyan neke | — |
| Nan padisah gost wezîr, ye din kizîr-mizîr | — |
| Nan pir, pîva pir, gelo eva çima mir? | — |
| Nan u dew e, taqet eve | — |
| Nan u dew, xwarina derew | — |
| Nan u mast, xwarina rast | — |
| Nan u sîr, xwarina jîr | — |
| Nan u tajî, xwarina tazî | — |
| Nan u xwe ya wî/ we li ser çoke ye | — |
| Nan û pivaz hebe nexwesi çavresiye | Ekmek ve soğan olursa hastalık çekememezliktir |
| Nan û pîvaz û nexweşî çavreşî ye | — |
| Nan xwera caw dir | — |
| Navbera jin u meri, bîra niherî | — |
| Navbera min u kîjan cinaren min xira bibe jina min diçe li ber dere wî tesiya xwe direse | — |
| Navbera wan sar buye | — |
| Nave gur derketiye, rovî dine xera kiriye | — |
| Nave me giran e, ware me weran e | — |
| Nave min li te, qotik li sere te | — |
| Nave wî/ we hildide, hezar nav ji dev derdikeve | — |
| Nave wî/ we nayne ser zimane xwe | — |
| Navê gur derketiye; rovi dinya xera kir | Kurdun adı çıkmış; tilki dünyayı yıktı |
| Navê gur derketîye; rovî dinyaxera kir | Kurdun adı çıkmış; tilki dünyayı yıktı. |
| Navika wî avetine nav malan | — |
| Navî bajarî dur, xweş e | — |
| Navî giran e mezelî wêran e | — |
| Navî giran e, bajarî weran e | — |
| Navî mer e, kunde kor e | — |
| Nav giran, mezel weran | — |
| Nav nuçikan ledike | — |
| Nayne ser bare xwe | — |
| Nediçu dawete, dema diçu digot: "Lot ha lot." | — |
| Neditya dît, xwe de rît | — |
| Nefsa xwe kor kiriye | — |
| Neger li newala nebîn xeyala | Vadilerde dolaşma, kabus görme |
| Netika xwe dide netika wî/ we | — |
| Netika xwe kiriye gile | — |
| Newroz, xilas bu dew u doz, me dibît herî, nedibît toz | — |
| Nexwasa sekseke (çileke) danzdeh nan avet keleke | — |
| Nexwas e, parî xwes e | — |
| Neynuk (nenuk) nemaye ku pe xwe bixwerîne | — |
| Nezanî, rehet canî | — |
| Nez de mir." | — |
| Ne berxtî ter sîr vexwar, ne kavirtî ter gîha xwar | — |
| Ne bixwe ne bistîne sev u roj le temase bike | — |
| Ne bi halekî, ne bi malekî, tu çi zanî ewhalekî | — |
| Ne bi kerî seve, ne bi kerî sive te | — |
| Ne bi malî pir ne bi gerdanî sor | — |
| Ne çira ji kwîra re, ne duhêl ji kera re | Ne köre ışık, ne sağıra davul |
| Ne dibe ere ne dibe na | — |
| Ne dibe him, ne dibe gim | — |
| Ne dide ne distîne | — |
| Ne digirî tu pe ra bigirî, ne dikene tu pe ra bikenî | — |
| Ne dijminê xeraba bin; dijminê xerabîyê bin | Kötülerin düşmanı değil kötülüğün düşmanı olun |
| Ne dixwe ne dide hevala, genî dike daveje newala | — |
| Ne dixwim gelaza, ne didim hevraza | — |
| Ne dixwim nane te, ne dajom horika te | — |
| Ne dixwim savarê ne diçim hawarê | — |
| Ne dixwim savarê, ne diçim hawarê | Ne bulgur yerim, ne imdada koşarım |
| Ne dixwim saware, ne diçim heware | — |
| Ne dixwim virika, ne dajom horika | — |
| Ne doste fileh, ne hespe qule | — |
| Ne dujminê xeraba bin; dujminê xerabiyê bin | Kötülerin düşmanı değil kötülüğün düşmanı olun |
| Ne fene, ev çi dar û bene? | Tuzak değilse, bu ne değnek ve iptir? |
| Ne feqîre bitir, ne dewlemende diz ne maqule derewîn | — |
| Ne feqîre poz bilind, ne mevane malbigund, ne jî mirove ku di civate de beje jina min rind | — |
| Ne gayê min li garanê ye, ne galgala nanê gavên dikim | Ne sürüde sığırım var, ne çobanların ekmeğinden bahsederim |
| Ne gunde be rez, ne kone be pez ne mere beje ez u ez | — |
| Ne gure gura ewran e, ne hire hira hespan e | — |
| Ne hejayî kapekekî Uris e | — |
| Ne jina belas, ne xulame be meas ne jî erde kas | — |
| Ne jina bi kildan, ne mere bi dev giredan | — |
| Ne jina kenokî, ne mêrê fêtokî. -Ne hayasiz kadin, ne utangaç erkek | — |
| Ne ji bilike, ne ji holike. (dibe) | — |
| Ne ji dere dibe ne ji mizgefte | — |
| Ne ji dere dibe ne ji vange | — |
| Ne ji Hemzan e, ne ji Meman e, zirape wan orta ne | — |
| Ne ji mehna buya, rovî we li sukan gerha buya | — |
| Ne ji xîrete, ne ji omete | — |
| Ne kere min e, ne gaye te ye | — |
| Ne ker ket, ne hîz dirî | — |
| Ne ker li garane, ne pirsiyar li gavane | — |
| Ne ker te ber bar, ne bar diçe ber kere | — |
| Ne kifkifa nefsî, ne çip çipa dolabe | — |
| Ne li mine, ne li teye | — |
| Ne li we heke u ne li we qedqide | — |
| Ne li xera te, ne li sere te | — |
| Ne male min, ne cane min | — |
| Ne male pir, ne gerdana stur, male pir zu ziyan dibe, gerdana stur zu zirav dibe | — |
| Ne male, ne li teye | — |
| Ne mere sermok, ne jina kenok | — |
| Ne newala kur radizem, ne xewnen xirab dibînim | — |
| Ne pîre bas kir li ser gunî runist, ne jî gunî bas kir pîre re çu | — |
| Ne sar li te tê, ne germ li te tê | Sana da ne soğuk yarıyor, ne sıcak.) |
| Ne sora ber agira, ne rinda be çira | — |
| Ne Tahir e, ne Zahir e, her yek gurekî har e | — |
| Ne xema min e, ne dema min e, qirçe qirçe benîste min e | — |
| Ne xwar ne da hevala, geni kir avêt newala | Ne yedi ne arkadaşlara verdi, kokuttu vadilere attı |
| Nifirê hêrin êzmana, şiva verin xudana | — |
| Nikare beje ez kafirim, an misliman | — |
| Nikare bi kere, dibeze kurtan | — |
| Nikaribun bi yen beredayî, çun yen giredayî | — |
| Nimej e xewlekî dur direj e her kes nikare bibeje | — |
| Nivista be tist te mele kust | — |
| Nivista be tist, xwediye xwe kust | — |
| Nivistek çekir ji qîze re, gu hat bi mîze re | — |
| Nivişta bê tişt, xwediyê xwe kuşt | Ücretsiz muska sahibini öldürdü |
| Nivişta bê tişt, xwedyê xwe kuşt.(saçma) | Ücretsiz muska sahibini öldürdü. |
| Niyeta dil, qeda serî | — |
| Nizane mala dawete, dest daveje kevçî u diçe | — |
| Nîne bixwe nan u jajî xwedî dike tole u tajî | — |
| Nîsan e çipik (çilkek) bi kîsan e, li dere hemî kesan e | — |
| Nîsan e, buka salan e | — |
| Nîsika pîre, nadim birince mîre | — |
| Noka genî çû bajêr, bû leblebî | — |
| Nû hatin, kevin xelatin | Yeniler gelince eskiler hediye olur |
| Nû hatin, kevin xelat in | — |
| Nivişta bê tişt, xwedyê xwe kust | Ücretsiz muska sahibini öldürdü |
| Nizanin,dor dakavi bar kudo | Sopa kimin önüne düşer, bilinmez |
| Pale qels e, hencet das e | — |
| Palî yê çê berdane cê | — |
| Para geroka, çu ber balisoka | — |
| Pariye pirî, gewrî dirî | — |
| Pariye xwe xwes kir, ruye xwe res kir | — |
| Parsa vî welatî nebe bila parsa welatekî din be | — |
| Parsek e, bu sur u qetek e | — |
| Pars kir ber deriya, da xera miriya | — |
| Par li me dida dara, îsal xwe nagire li ser çardara | — |
| Pasî ji dest çuye. (Çu) | — |
| Paşîye şewereşê tim hîverunê | — |
| Patika hustiye xwe xwerand u çu | — |
| Pela mîne bîrê diza | — |
| Pella ledixe, giliya je derdixe | — |
| Pella li min nexe, pirsa ji min dernexe | — |
| Pella tîne bîra diza | — |
| Pel guhe xwe dike | — |
| Pel mala cuna kiriye | — |
| Perda ber çave we/ wî tune | — |
| Pesa min de runistiye, li ruye min da darda buye | — |
| Pesiye diçim gezok e, pistre diçim tîzok e | — |
| Pesiye diçim pel peniya min dike, pistre diçim pehna daveje min | — |
| Pey miriya kesî xwe nekustiye, wey li cane çuyî | — |
| Pey tire, min kezî kure | — |
| Pezê ku jî kerîya veqetî gurê bixwe | — |
| Pezê nêr ji bo kêrê ye | — |
| Pezê nêr ji bo kêrê ye | Koç bıçak içindir |
| Pezî bê şivan gurê bixwe | — |
| Pez tune run difrose | — |
| Pêlên mayî ji ên buhurtî bêtir in | — |
| Pê baranê ga cil dikê | — |
| Piçukaye diben hek, mezin dibe diben qaqe | — |
| Piçuk li cihe xwe, mezin li cihe xwe | — |
| Pira selawate weke derzî, salih li ser ra bezî, fasiqan çok le lerizî | — |
| Pirek kelehe zilam girtiye\.. | — |
| Pir gotin, ciger sotin | — |
| Pir kire hindik xware | — |
| Pista wî naye erde | — |
| Pista xwe kutaye çiyaye bilind | — |
| Pista xwe rast nake | — |
| Pista xwe tu kesî de nake | — |
| Pistî barane ga bi cil dike | — |
| Pistî kurî, pir vedibirî | — |
| Pist pe gireda ye | — |
| Piştê bizinê xurî a nanî şivên bixwe | — |
| Pito ye berane qor e, sîng vedaye xwedaye ber e | — |
| Pivaz, çi sor çi sipi | Soğan, ha kırmızı ha beyaz |
| Piye xwe ji berika xwe zedetir direj dike | — |
| Piyê xwe gora lihêfa bavê xwe dirêj ke | Ayağını yorganına göre uzat |
| Pîra bavêne bîro | — |
| Pîra Same tevî ame | — |
| Pîre bawer nedikir mer bike mer dike pel heystoka dike | — |
| Pîre ji tendure çu ber kulfike got: "Xwede xerabike ez çiqas erd geriyam." | — |
| Pîre payîze çu ligate | — |
| Pîre ter bu ji kîre, du re sewî hatin bîre | — |
| Pîre tir kiriye u pîre ne raziye (qaile) | — |
| Pîre tir kir adare gîsik filîtin bihare | — |
| Pîrê bawer ne diker kîre ki bivi ne.Xedi heft Kîr daye. Nene inanmiyordu bir penis göremeye allah 7 tane gösterdi | — |
| Pîrê bawer ne dikir mêr bike, mêr kir ija mal xeşytek dûxazi | Nine inanmıyordu evlenmeye, evlendi şimdi de çocuk istiyor |
| Pîrê nemre bihar tê kerêmin nemre qîbal tê | — |
| Pîrî, hezar eybî | — |
| Pîşta xwe da sêr | — |
| Pîvaz pîvaz e, çi sor e çi sipî | — |
| Poste conega li ser pista ga ye, poste ga conega nikare bikisîne | — |
| Poze xwe dixistiye | — |
| Pozî wî/ we hat mizdan | — |
| Poz le nake | — |
| Poz lê naşewite | — |
| Poz pê nake | — |
| Pisik ne li male mişk Evdirrehman'e | Kedi evde olmayınca fare Abdurrahman kesilir |
| Pisikê malê, li kuçika malê natirse | Evin kedisi, evin köpeğinden korkmaz |
| Qantir çiqes bi biha be, tim dûle Kera ne | — |
| Qantir nazê xwê hêşîn nayê | Katır doğurmaz, tuz yeşermez |
| Qantir nazê xwê sin nayê | Katır doğurmaz, tuz yeşermez |
| Qaziye zarokan xwe xeniqand | — |
| Qazî bi xwe çu pek neanî, muyek ji ruye xwe bi rekir | — |
| Qaz bi meşa wardeke çu ket qalça we ji hev derket | — |
| Qedire gule çi dizane, kelbes dive kere res | — |
| Qedirê gulê çi zane; kelbeş divê kerê reş | Gülün değerini ne bilir; devedikeni ister kara eşek |
| Qedrê gulê çi zane; kelbes divê kerê res | Gülün değerini ne bilir; devedikeni ister kara eşek |
| Qelene mirtiba dide, qîza esîran dixwaze | — |
| Qenciya herî mezin zanîn e | En büyük iyilik bilgidir |
| Qenc li me rast nayen, pîs li me danayen | — |
| Qesem nave xwede ye | — |
| Qet denge meqese li ser neketiye | — |
| Qet deste xwe neso u tev ape xwe nan nexwe | — |
| Qet nayne ser bare xwe | — |
| Qet qusa xwe le naxe | — |
| Qet xwîne ji xwe bernade | — |
| Qey (ma) beq dixesandin? | — |
| Qijik nikulê xwe lêxwe, tistek pê ve nayê. (Qijik nikulê xwe lêxe piçikek gost dêv ve nayê) | — |
| Qilic qeytan, zirt meydan | — |
| Qirdê me kor, bextê me res | — |
| Qirfê li te bi berf bin | — |
| Qirse xwe nadim li ser bende wî | — |
| Qîzanî çiqas xwes e, bukanî gula ges e, gava ku ket ber qehra malan, roja res e | — |
| Qîzan re neçin qize ter in, jinebiyan re neçin zef digerin, dayiken | — |
| Qîza baş, pey bibe kaş | — |
| Qîza wî ya keçel mir, got: "Wey li min gulî direje!" | — |
| Qîzek nazand, gundek bezand | — |
| Qîze sor in, xorte kor in | — |
| Qîzike mer kir, kofiya xwe xwar kir | — |
| Qîz be tu zanî, jinebî be ez zanim, jina berdeyî be sere hespe min berde ez herim | — |
| Qolibe mesa ye, denge sesa ye | — |
| Quna tazî, tembure dixwazî | — |
| Qune dixwazî, qalibek sabun jî ser da dixwazî | — |
| Qun bu, qun jî çu | — |
| Qun kutane hev | — |
| Qun quna mirîske ye, hek heka qaze ye | — |
| Qurbana wî cîhîbim ku tirs le hebe | — |
| Quzî avê li rîya avê bişke | — |
| Qûna wê qûna mirîşkê ye, hêkê qaza dike | Kıçı tavuk kıçı ama kaz yumurtlar |
| Qûna wê qûna mirîşkê ye, hêkê qaza dike | Kıçı tavuk kıçı ama kaz yumurtlar |
| Qûsî naxwe avrîya masî | — |
| Qûsî naxwe avrîya masî | Kaplumbağa balığın artığını yemez |
| Radibe hut e, rudine kut e | — |
| Ralê bûkê, bi bûkêre | — |
| Rasto bi rastiyo, xwaro dare sikestiyo | — |
| Rasto dirusto, xwaro sikesto | — |
| Rast u çepe wî/ we ne kifs e | — |
| Rast, xilas | — |
| Rebiro, kur piro (biro) | — |
| Reç reça kere ye, fel fele Pere ye | — |
| Relê bukê vi bukêra | — |
| Relê bukê vi bukê ra | — |
| Rengan tevde di heman lezê de dihatin lewitandin. Yekamînî dane rengê spî | Bütün renkler aynı hızda kirleniyordu. Birinciliği beyaza verdiler |
| Reng rengin, sor bi dengin | Renk renktir, kırmızı ünlüdür |
| Rese tu li vir bisekine eze gewra bigerim; ku min gewr nedît tu dîsa resa minî | — |
| Res e res e, qawike jî | — |
| Res e weke qîre, rast e weke tîre | — |
| Reva pisîkê heta dawîya kadînê ye | — |
| Rewîtî xwes tist e, le çirte çirt li pist e | — |
| Rêya dirêj bi gavên biçûk dest pê dike | Uzun yol küçük adımlarla başlar |
| Rêzê êş li mal nêye payîn | Değirmen sırası evde beklenmez |
| Rê reya mirine be jî, tu her li pêş be.-Yol ölûme giden yol olsa bile daima önde ol | — |
| Rê reya mirinê be jî, tu her li pêş be | — |
| Rihe xwe diqusîne, du re eynike tîne | — |
| Rih direj e, dil qirej e | — |
| Rim li tur hilnaye | — |
| Rindeke gundeke | — |
| Rindî rindî geroka li nava gundî | — |
| Riske wî ji bune spî | — |
| Riya mala mirine ye | — |
| Rohn dikim nan derê, tir dikim dan derê | Ayran çorbasını (mehir) sulu yaptığımda ekmek gider, az sulu yaptığımda içindeki buğday (dan) gider |
| Roja dew haya nan nina, roja nan haya dew nina | — |
| Roja xweş bi serîda xweşe | Güzel gün gün başlarken güzeldir |
| Roja xweş ji sibehê de xweş e | — |
| Roja xweş ji sibehê de xweş e | Güzel gün sabahtan belli olur |
| Roje heft xusuya dixeniqîne, bi sev qurquroneka derî ditirse | — |
| Rojiya bin teyste girtiye | — |
| Rojnîvro xewnerojkan dibîne | — |
| Roj bune sal, zik bune çuwal | — |
| Roj çu edî venagere | — |
| Roj ewravî sev sayî: Sal xirab, jina ciwan mere kal: Mal xirab | — |
| Roj ket aliye Merdîne dewara bajo kadîne; roj ket aliye Cizîre dewara bajo ber nîre | — |
| Roj li cîhkî teng me (le) bu evar | — |
| Roj li me çu ava | — |
| Roj li min xerab çu (çuye) ava | — |
| Roviye newala, bu xwediye mala | — |
| Rovi ne di çu kulêr, hejik jî tirîya xweve kir | Tilki zaten deliğine zor giriyordu bir de kuyruğuna çalılık bağladı |
| Rovi'ki berdayi çêtire ji şereki girêdayi- | — |
| Rovîkî berdayî ji şêrekî girêdayî çêtir e | Özgür bir tilki, zincire vurulmuş bir aslandan daha iyidir |
| Rovî ji barane bitirsiya ye ji xwe ra ewayek çebikira | — |
| Rovî kirine sahe mirîskan gotiye: "Kene min te, aqile min nabire." | — |
| Rovî nediçu qule, hejek jî bi boçika xwe ve gireda | — |
| Rovî re revî, re rovî revî | — |
| Rovî ter e, tirî tirs e | — |
| Rovî tu çima xwe dihejînî? Got: "Li min te u ji min te." | — |
| Royê kiçik lê herikî ji avê mezin lê sekinî çêtir e | Akan küçük dere duran büyük sulardan iyidir |
| Royî swada nede te, î îkûndû çi tîna xwe hebe | — |
| Ro bi rînê nare ava | — |
| Ro bi ro, xwezil bi do | — |
| Ro terin, qêda-bela narin | — |
| Rune genî, li ser nane xwedî | — |
| Run dest de be ro dike (dirijîne)te | — |
| Ruto ha vî alî ave, ha wî alî ave | — |
| Ruto, xeber puto | — |
| Ruye res çi hewceyî teniye ye? | — |
| Ruye res u sipî we ji hev kifs bibe | — |
| Ruye wî nagire | — |
| Ruye wî qewîm e | — |
| Ruye wî/we naese | — |
| Ruye xwe daye bin piye xwe | — |
| Ruye xwe je zivirand (guherand) | — |
| Ruye xwe res kirî ye | — |
| Ru daye, derkete ser serî | — |
| Ru da , cîh da | — |
| Ru reso, parî xweso | — |
| Ru u simbel buye tev hev | — |
| Rûvî di qula xwe helnehat, Herçek di boça xwe girêda | — |
| Rûyê reş ne hewci teniyêye | Kara yüze is gerekmez |
| Rih dibe bost dûjmûn nabe dost- Sakal bir kariş kadar uzar, ama dûşman dost olmaz | — |
| Sal bi sal, xwezî li (sala) par | — |
| Sal car nabin yek | — |
| Sal ew sal e le bihar ne ew bihar e | — |
| Sal mij e, kodik tije | — |
| Saq e, laq e | — |
| Saro baro bu | — |
| Sar u serma ye, cilik bav u bira ye | — |
| Sa berî hev didin | — |
| Sa riye, ga cuye | — |
| Sebir mine rehman, ecele kare seytan | — |
| Sebriyo, debriyo | — |
| Sed çakuç u yek zindan | — |
| Sed sal u saetek, saetek u sedsal got: "Rast e pistî du kur u keçeke." | — |
| Sehme ser da girtiye | — |
| Seqa, li gorî heqa | — |
| Sere be es | — |
| Sere ço bi gemar, bine ço bi gemar | — |
| Sere kere zike zebes | — |
| Sere ku neese çi hewceyî benda ye? | — |
| Sere lode girt | — |
| Sere me sere xernediyan ji qirsika hatin. Çun zereguniyan | — |
| Sere min bi ard dîtiye hew dizane qeras im | — |
| Sere min bi zer e, beyjna min bi sehr e, dile min bi jehr e | — |
| Sere min seh kiriye, derziya min jî li ber ra ye | — |
| Sere min sere xernediyan e | — |
| Sere wî ber da ma. (Sere wî ket ber.) | — |
| Sere wî bi ard ji as be, kes je bawer nake | — |
| Sere xwe di ber xelke de diskene | — |
| Sere xwe kiriye curnekî vala | — |
| Sere xwe pe naesîne | — |
| Sere xwe veke, deyl bexte xwe ke | — |
| Sere xwe wekê li bextê xwe mêzke | — |
| Serê çûka qali çenabê | Kuş kafasından kavurma olmaz |
| Serê du berana di beroşkêde nakela | İki koçun başı bir tencerede kaynamaz. |
| Serê du berana di beroşkê de nakela | İki koçun başı bir tencerede kaynamaz |
| Serê sale bine salê, Xwedê bihelê kalê malê. Sene başi sene sonu, Allah korusun evin ihtiyarlarini | — |
| Serê sale bine salê, Xwedê bihêle kevaniya malê | Sene başı sene sonu, Allah bağışlasın evin hanımını |
| Serê sale bine salê, Xwedê kurekî bide vê malê. sene başi sene sonu, Allah bir erkek evlat versin bu eve | — |
| Serê sale bine salê , sal qurbana kalê. Sene başi sene sonu, yillar kurban olsun ihtiyarlara | — |
| Serê sale bine salê , Xwedê şênayî bide vê malê...Sene başi sene sonu, Allah mutluluk versin bu eve | — |
| Serê şikeştî di bin kumê xweda | — |
| Serê şikeştî di bin kumê xwe da | — |
| Serê xwaş balgiha nagre | — |
| Serê xweyî şuştîye henayî xwe helmaştîye | — |
| Serê xwe şuştê, henîye xwe helmaştê | — |
| Sergoto ber barane, pexwaso ber garane | — |
| Serhingî di bare kere daye | — |
| Seriyo tu qurbana lingan bî | — |
| Serîkî birî nayê kirîn | — |
| Serî gir e, bar nebire | — |
| Serî ji eqil diese | — |
| Serî le giran buye | — |
| Serî quç e, binî puç e | — |
| Serî sahîtok, binî tije buhok | — |
| Serpe petin, ser hev hatin | — |
| Serra xirxalo bin ra korpolo | — |
| Ser berjerî, qun hevraz | — |
| Ser da tasek ava sar vexwar | — |
| Ser eyare wî agir dadan | — |
| Ser guhe wî/ we pelixandin | — |
| Ser sere xwe u heft bave xwe razî ye | — |
| Ser serî de tasek ava sar retin | — |
| Ser serî keçelo, hata wextê Zerdela | — |
| Ser sofi ye dil kafir | — |
| Ser ve Ellah, bin ve Neuzibillah | — |
| Seva çe, para hirçe | — |
| Sevek li dare ye, çave her kesî le ye, kes nizane qismete ke ye | — |
| Sevîya rokê xerdîye, 7 cara mal barkiriye | — |
| Sewê xatira kete tirba gawira | — |
| Seyda xwe nake ji herdu eyda | — |
| Seye belek maqule sa ne | — |
| Seye me ye, li ber dere xelke direye | — |
| Seye soro gurî va ye | — |
| Se kela bi kevirekî waldigerîne | — |
| Se xatir tune, xwedî xatir heye | — |
| Sêvê rind para herçê ye | — |
| Sêvî ya rokê têr xwar heft cara mala barkir | — |
| Sêwa çê pahra hirçê\.. | — |
| Sêwîya rokê têr xwar, heft cara mala barkir | — |
| Sê wêne dost hene: Nano, gano, cano | Üç türlü dost vardir: yiyici, irz düsmani, candan dost |
| Sibate bang kir adare got: "Se rojan bide min bi deyn, eze gîsika ji tehta bînim xware." | — |
| Sibat hat u buhurtî, nav dile gîsikan bez girtî | — |
| Sibhan ji wî xaliqî dudo li hevdu aliqîn, yek kor, yek çav siliqî | — |
| Silavê pêde li merheba yê dameweste | — |
| Simbel li pisîkan va jî heye | — |
| Simbel poseyî, mal mirtib | — |
| Simbêl bi pisika ji heye | Bıyıkk kedide de vardır |
| Simbêl bi pisîka jî heye | Bıyık kedide de vardır |
| Sim sima kere ye, fel fele Pere ye | — |
| Siwaran siwar leqandin, xal kotiyan xwe bi qusa hespan xapandin | — |
| Siwarbûna li kerê yek e, peyabûna ji wê dudu ye ! | — |
| Siware xalke tum payayi | Başkasının atına binen hep yayadır |
| Siwarê kerê ne tu siwar e | Dişi eşeğe binen süvari sayılmaz |
| Siwar ji me qeda ji Xwede | — |
| Siwar siware Tirkan, qeda ji Xwede | — |
| Sofiye remezana mîna kere (li) garana | — |
| Sole seytin çep dixe lingan | — |
| Sond bixwe, serî naese | — |
| Soro moro bu | — |
| Soz yek e, nabe dudo | — |
| Suk u ya suk, sok u bersok tev de ev e | — |
| Sura xwe daye, bawerî pe anî ewî jî bi siwarî da ser xanî | — |
| Suret paç e, ya ji dil naçe | — |
| Sêwa halmêke,mekeve bin qalmêke | Bir parça lokma için düşme |
| Şahdê rovi terya wiye | Tilkinin tanığı kuyruğudur |
| Şahidê rovî teriya wî ye | Tilkinin tanığı kuyruğudur |
| Şal hesîn e, tistek di mal de nîn e | — |
| Şam dura ma mişar jî dura | Hadi Şam uzak, hendek te mi uzak |
| Şam dur e, ma mişar jî dûr e? | — |
| Şam şekira welat şêrintira | Şam şekerdir ama vatan daha tatlıdır |
| Şana hingivî ye, lê ne şirînkirî ye | — |
| Şayî sayî gotî, sîn sîn gotî | — |
| Şebes bi denge xwe, hinar bi renge xwe | — |
| Şeb u şekir çûn Diyarbekir, şekir rûnişt dengê xwe nekir, şebê rabû pesne xwe kir | — |
| Şeh u mirak (eynik) eywelleh. Kar u şixul na welle | — |
| Şekir naxwim, pîvaz dixwim | — |
| Şeko peko, nave xwe li hevale xwe ko | — |
| Şerbik nû ye, av şirîn e | — |
| Şerê man û nemanê (ye) | — |
| Şerê sibehê ji xêra êvarê çêtire | Sabahın kavgası akşamın hayrından iyidir |
| Şerê sibê ji xêra êvarê çêtire | Sabahın kavgası akşamın hayrından iyidir |
| Şerm, şerefa jina ye | Haya, kadının şerefidir |
| Şer da xal u xwarzî, şorbe da ap u birazî | — |
| Şeva reş keleha mêraye | Kara gece yiğidin kalesidir |
| Şev bu, şeva reş bû, miya qer bu, berxek li ber bu, li ser berxe çilkek xwîn bu gur ew tev de dî bu (dîti bu) | — |
| Şev li pişt e, şixul ne tu tişt e | — |
| Şewqa wî daye newqa wî | — |
| Şeytan gotiye: "Ye ku li xwe biheyire ez di wî im | — |
| Şeytên gotîye "ê li xwe bi heyire ez di wînim." | Şeytan, "Şaşırıp kalanı edeyim." demiş |
| Şêr şêre; çi jîne çi mêre | Aslan aslandır; ha dişidir ha erkek. |
| Şêr şêr e, çi jin e çi mêr e | Aslan aslandır, dişisi erkeği fark etmez |
| Şêr şêr e, çi mê ye çi nêr e | Aslan aslandır, dişisi erkeği fark etmez |
| Şêr şêr e, çi mê ye çi nêr e | — |
| Şêr şêr e; çi mê ye çi nêr e | Aslan aslandır; ha dişidir ha erkek |
| Şêwra jinan, beriya bizinan | — |
| Şêx saf be u xilme av be u keçik u kurik aza bin pa eva nabe | — |
| Şil kir zîya bike | — |
| Şivan u gavanan hore-hor e ewan watre dinya kore | — |
| Şîn u şahî, hevalrewî | — |
| Şîre kera metî ye | — |
| Şîre min bila çê be, toye min bila pak be | — |
| Şîre ser e, di eyare berazan da ye (donxizan daye) | — |
| Şîre zikmakî ji firnikan ra anî | — |
| Şîri da bigrê hetta pîri | — |
| Şorê bi dizikî yê li malê dolê yê | — |
| Şorê mîna tire Bizina ye | — |
| Şorê xeraw ya xudiya ye | — |
| Şox u seng e, bi nav u deng e | — |
| Şujina di çave xwe de nabîne, derziya çave xelke de dibîne | — |
| Şuna mera, mane kunde dera | — |
| Şuna şira bu gongili kera (aslanin yerine eşek palamudu aldi ) | — |
| Şure qetle li deste te, rehma Xwede li dile te | — |
| Şure tazî, xwîn dixwazî | — |
| Şur simbele nabire | — |
| Şustin vesustin reng u ru, xwarin vexwarin gendi gu | — |
| Şuxule havîne zivistane dike | — |
| Şuxule kirî pîxem ledixe | — |
| Şuxul bu dor, ocax bu kor | — |
| Şuxul ji min re bike, ji xwe re hîn be | — |
| Şûr kalanê xwe nabire | Kılıç kınını kesmez |
| Şûşa dilan, wekê dişkê, cebar nabe | — |
| Şûşa dil ku şkest nacebire | Gönül camı bir kırılırsa artık birbirine yapışmaz |
| Şûşeya dil ku şikest nacebire. Gönûl cami bir kirilirsa artik birbirine yapişmaz | — |
| Şikefta sed pez heryê wê sed û yek pez ji heryê | Yüz koyunun sığdığı yere yüzbir koyun da sığar |
| Şêr dimire navê wî, çêlek dimire postê wê dimîne | Aslan ölünce adı, inek ölünce postu kalır |
| Taji bi zorê nare nêçirê | Tazı zorla ava gitmez |
| Tajî jî dibeje: "Ya Ellah!" Kewrosk jî dibeje; "Ya Ellah!" | — |
| Takî je bikisînî we sed pîne je bikeve | — |
| Talane meru ye, liva cehî ye | — |
| Talasa gure ku qantir (hesruk) biha ye | — |
| Talihe xelke res e, talihe min res u bes e | — |
| Taliya tire, min kezî kure | — |
| Tasek dew, nanekî cehîn ne tistek e, ba li pista mere xerab keve | — |
| Tase gote legane: "Pîsa resa dev pene, lawike min bu tu dane." | — |
| Tastiya wî li ser pista keruske ye | — |
| Tazî ji jina xwe re got: "Zirav birese." | — |
| Ta bi ta dibe rih | Kil be kil sakal olur |
| Ta bi ta dibe rîh | Kıl kılla sakal olur |
| Tehte te le rî, barane sust | — |
| Teka çalê, rizkî salê | — |
| Tekeve zike diya xwe xwe xilas nabe | — |
| Tel telê kermêşê zir zira we weka gamêşê | — |
| Temahkaro, gunehkaro | — |
| Ter nedixwar nan u jajî, xwedî dikir tole u tajî | — |
| Tevir got dare: "Ez hatim te! Dare got: "Ez çi bikim destiye te ji min e.!" | — |
| Tevn birî esa serî firî | — |
| Tevn hate dara, namîne li wara | — |
| Tevn u tesî dile min desî, diçe ave çirtik dave | — |
| Tev u tesiyan ra na welleh, qulopon re eywallah | — |
| Texte min gelek mixan hilnade | — |
| Teyrek hebu teyra gistî li ser wî de zîrç dikir ewî jî li ser çeliken xwe de zîrç dikir | — |
| Teyrê ku gost dixwun nikilxwarin | Et yiyen kartallar eğri gagalı olur |
| Teyrê ku goşt dixwin nikilxwarin | Et yiyen kartallar eğri gagalı olur |
| Teyr difire bi refe xwe re | — |
| Teza dibînin, kevna ji bîr dikin | — |
| Teze diya mine çoka xwe dayne erde ji min ra birakî bîne | — |
| Teze hatin, kevn xelat in | — |
| Te cat,Xudê ra murat | Senden çaba,Allahtan murat |
| Te cat,Xudê ra murat | Senden çaba, Allahtan murat |
| Te çi danî beroşê, tuê wî bixwî | Tencereye ne koyduysan onu yersin |
| Te çi xwar losî can be, te çi dît ji me ra beje | — |
| Te daye avê, ha li çongê ha li navê | — |
| Te deve nedîn li rêzê ma te mişkul jî nedîn li pirêzê | — |
| Te got kew e, min got nikile we sor e | — |
| Te got mirî tira nakin! | — |
| Te hela he maste ser bi sîr nexwariye | — |
| Te he ginikres nedîtine | — |
| Te kef kir, ez ketim belaye | — |
| Te ku da ave, ha li çoke, ha li nave | — |
| Te ku ra girî te ku ra bihecî | — |
| Te sere min xwar | — |
| Te silk jî divet, kutilk jî divet | — |
| Te sotin le naye gotin | — |
| Te sust ava bi gu, ez çi bikin qenciya bi du | — |
| Tifa li ser hevraz e | — |
| Tif kirine beqe, beq li wan keniya u got: "Ruye min bi ava behre sil nabe, we ji tifa we sil be?" | — |
| Tilî peçiyen wî zer dibirin | — |
| Timawo ji hevalan mawo | — |
| Timaya çarixan kir gore qetand | — |
| Timayi birakuje | Tamah, kardeş öldürendir |
| Timayî, re mayî | — |
| Timî bere kevçî berve xwe dike | — |
| Tira par havîne, îro hatiye sîne | — |
| Tira pîre ya du çiqil deve mere be aqil | — |
| Tirba daye xwes çekir le kelike we de rî | — |
| Tirba nezda miriya kîjan e? | — |
| Tirba siwaran her kola ye | — |
| Tirk navin eşîr | — |
| Tirsa gur ji baranê heba wê ji xwe re kulavek çêkira | Kurdun yağmurdan korkusu olsaydı kendine bir aba yapardı |
| Tirsa mirine ketiye dil | — |
| Tir ji Qeyso re kir eyb | — |
| Tir li hemama, derew li xerîbiye | — |
| Tir li ku, das li ku! | — |
| Tiste nedîtî u nebînayî. (Tisten nemayî.) | — |
| Titî ku sar dibe, dibeje: "Eze xanîkî ji xwe re bigirim." | — |
| Tivinga deste te, tu tesiya diya te ye? | — |
| Tîra ji mine, li mine | — |
| Tîr dikim dan diçe,rohn dikim nan diçe | — |
| Tî dibe ave tî tîne | — |
| Toroqa wî dan ser nane wî | — |
| Tote totavinge, li te sele min bejînge | — |
| Tove xweziye çandin li sune, La hewla Wellah hesîn bu | — |
| Tuyî deve hev kirine | — |
| Tu benike sor u zerbuyayî, te bi dere hebana xwe ve buyayî | — |
| Tu bibî gerdî, tu nebînî wî erdî | — |
| Tu bidî zîtika nedî zîtika, te bidî heqe dîzika | — |
| Tu bikî nekî Xwede bide te | — |
| Tu bi hiriba tê li nav keri ba | Yapağılı olsaydın sürü arasında olurdun |
| Tu bi hirî ba, te li nav kerî ba | — |
| Tu bi ve quse, naçî Muse | — |
| Tu bi vî aqilî herî, tuye keweke hesîn ji xwe re bigirî | — |
| Tu cehnemê nebini buhust bi te xwes nabe | Cehennemi görmezsen cennet sana tatlı olmaz |
| Tu çawa siware exteyî, te çawa nivîne xwe bazirgan ra hîstiye? | — |
| Tu çi bejî li bejna hespe min (heyren) te | — |
| Tu çi têxi kewarê wê ew bê xwarê | Dolaba ne koyarsan onu alırsın |
| Tu çi zu buyî dîk, te çi zu bang da? | — |
| Tu çi zu buyî kundir, te çi zu sax veda? | — |
| Tu devî ma bûkêy, ez jî yî malê exê | — |
| Tu dibejî deve te mor kirine | — |
| Tu dibejî ji deve gur derketiye | — |
| Tu dibejî ji nexwasan ra çuye berfe | — |
| Tu dibejî li ser diranekî çeriyaye. (çeriye) | — |
| Tu dibejî qey demana dare ji te dixwazin | — |
| Tu dixwî, li min digivire | — |
| Tu dizanî ke tuyî (tifî) deve wî/we kiriye | — |
| Tu di bin kume mindayî | — |
| Tu gistî ser hev de bikutî nabe sîr u pîvazeke | — |
| Tu hatiyî agir bi deyn bibî? | — |
| Tu he rastî helikresan nehatiyî | — |
| Tu ji bîhr bikî, Xwede ji bîhr neke | — |
| Tu ji sa ra çarixan bidiruyî we çarixen xwe bixwin | — |
| Tu ji vir ve çuyî gizim, ji we ve hatî nizim | — |
| Tu jî dizanî ro xerab li min çuye ava | — |
| Tu kere lexî, xwîn je naye | — |
| Tu kîjan kevirî rakî (hilkî) ew ji bin derdikeve | — |
| Tu li serî u sosina li desta u bazina Xwede ji hinekan distîne dide hinan | — |
| Tu li Soro dixî, Moro ji xwe ditirse | — |
| Tu me je re gotiye hespe te ker e? | — |
| Tu min bixwerîne, ez jî te dalesim | — |
| Tu nesekirînî, nan sela te napeje | — |
| Tu ne mala he he ye ku her roj be | — |
| Tu poz bigirî, ruhe wî/ we ye bikise | — |
| Tu qala ke bikî an li ber derî ye an ser xenî ye | — |
| Tu tera xwe tirî digerî an, kustina nehtor digerî? | — |
| Tu tist naye ber çaven wî/ we | — |
| Tu xwes mevan e, le ne tu mazuvan e | — |
| Tû Meriyi Tû Insani. Sen Adamsin,Sen Insansin | — |
| Tû Meriyi Tû Insani | Sen Adamsın, sen insansın |
| Tû paz ne dîtîya ma pişkul jî ne dîtîya | Hadi sürüyü görmedin, boklarını da mı görmedin |
| Tifkirine bake bake gotiye ruyem ava bahre şil nabe tif te şil be | Tükürmüşler kurbağaya kurbağa demiş: Benim yüzüm denizden ıslanmıyor, tükürüğünden ıslanacak |
| Tirsa gur ji baranê heba wê ji xwere kulavek çêkra | Kurdun yağmurdan korkusu olsaydı kendine bir aba yapardı |
| Tirs merga rêviye | — |
| Tirs ne kêmasî ye, netirsîn zêdehi ye | Korku eksiklik değildir, korkmamak fazlalıktır |
| Tişte belaş weke laş | Beleş, leş gibidir |
| Tişte çu nede du gava bide du dibe gu\.. | — |
| Varik e, heke hesinî dike | — |
| Va dar, va birek | — |
| Va dil e, ne bilxur e | — |
| Va ev ez, va ev jî kefene min | — |
| Vedikeve las e, radibe bas e | — |
| Vestîya kir, vesîya xar | — |
| Ve ave guse guse, kes nabeje dewe min tirs e | — |
| Virin, li mala ma jî pir in | — |
| Vî destî dide bi wî destî distîne | — |
| Vî guhî dikeve, wî guhî re derdikeve | — |
| Warin dewe min biken, ez jî herim dewe mîr bikem, bila mîr kevnekiraseke bide min | — |
| War ew ware lê bihar ne ew bihare | Yer aynı yer ama bahar aynı bahar değil |
| War ew war e, le bihar ne ew bihar e | — |
| Way tirmixa kure kere! | — |
| Weke guza kor e | — |
| Weke ku tu pifî çire bikî u vemirînî | — |
| Weke muma helandî (helya ye) | — |
| Weke nane sele du ru ye | — |
| Weke pisîkan e, li ser piste nakeve | — |
| Wekî hirç ji mese, derket çi ner çi me | — |
| Wek agire bin kaye | — |
| Wek ase av li ser birî | — |
| Wek ava arane | — |
| Wek ava bin kaye ye | — |
| Wek benîst pe ve dizeliqe | — |
| Wek berfa spî | — |
| Wek berxa ber bizine | — |
| Wek berxa ber du maka | — |
| Wek berxa ber guran | — |
| Wek bizina ku li ber ecele xwe bireve | — |
| Wek buka barane | — |
| Wek çeleka ji ber golika xwe newan bibe | — |
| Wek çeleka pel golika xwe bike | — |
| Wek çeleka pel pizdana xwe bike | — |
| Wek dela li ser tula | — |
| Wek dela tu tulen we jî ber bigirî | — |
| Wek desmala ser destan diguhure | — |
| Wek deva du cîhî de be serjekirine | — |
| Wek deva ji palane xwe bixwe | — |
| Wek dîke bewext bang bide | — |
| Wek dîware li ser buze | — |
| Wek Eceme ku li çav penere ter bikeve | — |
| Wek etîmen çav heke sor ketî | — |
| Wek eyare genî ku bihn je be (te) | — |
| Wek feleka xapxapok | — |
| Wek fira kewe | — |
| Wek garise li ser defe | — |
| Wek gawiran xebatkar e | — |
| Wek gura diberî dikin | — |
| Wek gure dev bi xwîn | — |
| Wek gure di keriya mîhe de | — |
| Wek gure di keviya mîhe de | — |
| Wek guze bi jimaran | — |
| Wek hespe Sidhana pas ve diçe | — |
| Wek hirça birîndar | — |
| Wek hirça deve geliyan | — |
| Wek hîva çardeh salî | — |
| Wek kefa deste xwe dizane (zanim) | — |
| Wek kefa deve seye har | — |
| Wek kefa sabune | — |
| Wek kere guh sist | — |
| Wek kere ku ber ve gur bizire | — |
| Wek kesteke hale kevir de bigirî | — |
| Wek kevçiye nesustî xwe daveje nav | — |
| Wek kevire bine bîre | — |
| Wek kewen tiving li ser teqyayî | — |
| Wek kore keç bikeve dest | — |
| Wek kore riya kaniye nas kirî | — |
| Wek kusiye ku qalike xwe qayîl nebe | — |
| Wek liva nîsike, ne ber e, ne pist e | — |
| Wek mara pe veda | — |
| Wek mara, bi axe didebire | — |
| Wek mare di tur de | — |
| Wek mare pî di zik de | — |
| Wek mar e, ne cîh e, ne war e | — |
| Wek melaye nexeritandî | — |
| Wek melaye nexwendî | — |
| Wek mesa ku bikeve nav lepe kora | — |
| Wek mesa ku li ser gamese dayne | — |
| Wek mirîska melisok | — |
| Wek miske ku tekeve qula mare res | — |
| Wek muye ji mast bikisînî | — |
| Wek pele nav gu ketî | — |
| Wek peza ji kerî qetyayî | — |
| Wek peza li ser diranekî biçere | — |
| Wek pisîka pelur di ser de hursiyayî | — |
| Wek roviye ku bendî punda mirîska bikeve | — |
| Wek sere vepincirî | — |
| Wek seye xwe ber barane sil bike | — |
| Wek terale Bexdaye | — |
| Wek teyre di mij de berî kewan de | — |
| Wek tirya kere; ne kin dibin ne direj | Eşeğin kuyruğu gibi, ne uzuyor ne kısalıyor |
| Wek zerika heke | — |
| Wel axirî, wel aqubet | — |
| Westîya kir vêsîya xwar | — |
| Westî ya kir vêsîya xwar | — |
| Wexta ciwan bu ew bu çelenge siwara, wexta ku kal bu, ma li dewsa wara | — |
| Wexta heye mevanî, wexta tunebe golikvanî | — |
| Wexta kara ru digerîne, wexta sivre kevçiyan tîne (digerîne) | — |
| Wexta ku ez ciwan bum, bi tîr u kewan bum; ku ez kal bum, bendeware nane şikeva bum | — |
| Wexta nîçîra min te guye tajiya min te | — |
| Wexte gîha bu, kes ne xuya bu, dema bu firîk, Hemo u Heso bun sirîk | — |
| Wey le min çav bi susek xwe ve mizdayî | — |
| Wey li qune, way li meska dosafe | — |
| Wez weze Musa ye, fel fele Firewun (e) | — |
| We ev hevira hin gelek ave hilîne | — |
| Wê ev hevira hin gelek avê hiline | Bu hamur daha çok su kaldırır |
| Wisa direje ku tastiya ewran dibe (dixwe) | — |
| Wisa qirej e, mar je vedirese | — |
| Wisa sar e, wek suka sehare | — |
| Wî li min daye, ew digirî | — |
| Wî tim dewe tirs vexwariye, çi haya wî ji dine heye? | — |
| Xalan xelkin apan milkin | — |
| Xalan xelk in apan milk in | — |
| Xalan xwarzî rakirin, maman birazî winda kirin | — |
| Xal Xidiro, hero li viro | — |
| Xate wisa dibeje, hela ka Fate çi dibeje | — |
| Xatiya Bihare, te gileya pener xware em tev derketin bihare | — |
| Xeber çekê jinêye | Kızarak ve bağırarak laf söylemek kadının silahıdır |
| Xeber çekê jinêye | Küfür kadının silahıdır |
| Xeberê êvarê diçin qula dîwara | — |
| Xelayî hatiye, tu camerî jî hilatiye? | — |
| Xeletî ji piçukan, efu kirin ji mezinan | — |
| Xelke gistî girtiye yare, bexte min rebenî tene buye hewar e | — |
| Xelke ra gul e, ji min ra sil e | — |
| Xelke re edet e, ji min re erbet e | — |
| Xelke re masî giro, ji xwe re kusî giro | — |
| Xelke re pirbejo ji min re ker u gejo | — |
| Xelk çû raketine Mest(Mistefa) hatê runiştinê | — |
| Xelk dewî xwe yî tirş ji meriya naefşîne | — |
| Xelk mal u dewlete çedike, ez u Androkoloze xwe tuj dikin | — |
| Xelo, xellas! | — |
| Xema berfe ye ku debara kasiba tune | — |
| Xema kor e, çira wesiya | — |
| Xemla buka, buka çuka | — |
| Xem neke kes nîzane, tu dî navxweda çî dîbeşêrî | Merak etme, kimse bilemez içinde ne gizlediğini |
| Xera ku ji te te, bila ji Xwede be | — |
| Xer ji xere derbas buye | — |
| Xer u xwesî li te barî, kevir u kuçik li min barî | — |
| Xeta xwar ji gayê pire | Eğri çizgi yaşlı öküzdendir |
| Xewa pir giran, meriye pir nezan | — |
| Xew nema li piçuka, abur nema li ruye buka | — |
| Xew xwes e li çayire, ber zinaran, le wekî mar tune be | — |
| Xezale ji ber sikevlatoke, zozan li xwe heram kir | — |
| Xezalê baztir nîne, jî nesîbê xwe pêda na xwê | Ceylandan daha atiği yoktur ancak o bile nasibinden öteye geçemez |
| Xêlk nenika meriya ye | — |
| Xilt çiqas axê bikole bi serê xwe dadike | Köstebek ne kadar toprağı kazarsa başına döker |
| Xistiye benîst, deve xwe de dicu | — |
| Xizana bi halê xwe bizana, riza bixwarina | — |
| Xizana bi halê xwe bizanîya riza bixwarina | — |
| Xizana halî xwe bizaniya riza bixarina | — |
| Xizanî nezane | — |
| Xizan halê xwe bizanî, riz a bixware | — |
| Xîşni ya mêr dî ji ya weris revî | — |
| Xofkeso, qeda peso | — |
| Xort revîne kera, qîza gotin: "Ya me ma bi Xwede." | — |
| Xudanê sebrê bîye mîrê misirê | — |
| Xudê ji yekire xera bike diranê wi di pelûlê de diskê | Allah birisinin işini bozarsa dişi sütlaçta kırılır |
| Xudê hebe,kes tunebe | Allah olsun,kimse olmasın |
| Xudê hebe,kes tunebe | Allah olsun, kimse olmasın |
| Xudê noka dide evê bê didan | Allah nohutu dişsize verir |
| Xurte ne bi male xwe | — |
| Xwedanê sabre bûye Mîre Misrê | — |
| Xwede beje kane, ez bejim hane | — |
| Xwede bike, qule çi bike? | — |
| Xwede çiyan jî tene neke | — |
| Xwede daye, mirde zaye | — |
| Xwede dikare qir jî bike, pir jî bike | — |
| Xwede diya meriya dide ser zereguniya, kere Same jî berdide ser | — |
| Xwede felen mar dizane loma dest u pe kirine zik da | — |
| Xwede gir bide te, neynuka jî ji te bistîne | — |
| Xwede gotiye: "Dewara xwe bi lingekî gireide, se lingan jî bispere min | — |
| Xwede gotiye: "Ka te eyba xwe vesartiye ku tu eyba hevale xwe dibejî?" | — |
| Xwede gotiye: "Xwe ji ber diyare ketî bidin alî." | — |
| Xwede got: "Xwe bisitirîne ku ez stareke li ser te bikim." | — |
| Xwede kor kiriye, pel agire sor kiriye | — |
| Xwede ku da yekî, gere bizanibe bixwe | — |
| Xwede ku mirov kor dike, mirov linge xwe li kodika xwe dixe | — |
| Xwede mirov ji hespe peya neke, li kere siwar neke | — |
| Xwede nede dijmine min | — |
| Xwede nede serme | — |
| Xwede wan (me, wî/ we) xwedî dike | — |
| Xwedê ji yekîre xera bike diranê wî di pelûlê de dişkê | Allah birisinin işini bozarsa dişi sütlaçta kırılır. |
| Xwedê ji yekî re xera bike diranê wî di pelûlê de dişkê | Allah birisinin işini bozarsa dişi sütlaçta kırılır |
| Xwedê yar be, bela şûr dar be | — |
| Xwedê yar be, bila şûr dar be | Tanrı yardımcın olsun, kılıcın ağaçtan olsun (gene keser) |
| Xwediye fise bi xwe dihese | — |
| Xwediye gost ji dizane gost heram e, xwediye pera jî zane pere qelp in | — |
| Xwediye kela Potike, tu xwe baveje ser jinike, sibe rabe bike sîna ge, | — |
| Xwediye mirîska, zîrç li enîske, were male bixwe zerhevrîska | — |
| Xwediye sebre, mîre Misire | — |
| Xwediye seve sev nexwariye | — |
| Xwediye skure ew e | — |
| Xwediye xanî deng nake, kirecî lev nake | — |
| Xwediye xêra, dibe rebenê-evdalê ber dera | Hayır sahibi, kapı önü garibanına döner |
| Xwediyê xêra dibe evdalê ber dêra | İyilik sahibi kilisenin hizmetçisi olur |
| Xwedîye fise xwe dihise | Osuruğun kokusunu ilk yapan duyar.\ |
| Xwedî kir bi deste xwe, kir emele sere xwe | — |
| Xwedyê xêra dibe evdalê ber dêra | İyilik sahibi kilisenin hizmetçisi olur. |
| Xwelî li axe, çaxe piskul bu malxe | — |
| Xwelî li wî serî, ewî ga da bi kerî | — |
| Xwestek û kodik bi sûnde? | Dilencilik ve utangaçlık olmaz |
| Xwestek û kodik bi şûn de | Dilencilik ve utangaçlık olmaz |
| Xwes xeber e, le min je ne bawer e | — |
| Xweş dibe cihe xençera, xweş nabê cihe xebera | Hançer yarası bile iyileşir ama gönül yarası iyileşmez |
| Xwezî bi aqile pasîn | — |
| Xwezî bi nave we ne di nav we | — |
| Xwezî buka xelke xerîbama u min pesne mala bave xwe bida | — |
| Xwezî mirin hebuya, kalbun u pîrbun tunebuya | — |
| Xwezî sewiya, ne hewiya | — |
| Xwezî virek bikira tirek ji pera bikira | — |
| Xwezî xesu nebuna, buk bi dile xwe buna, qirç qirç benîste xwe bicuna | — |
| Xwe bidî tîzan nedî tîzan, te bidî heqe guzan | — |
| Xwe bi sîreke te didî, bi heft pîvazan nikarî je xilas bikî | — |
| Xwe çedike, xwe pak dike | — |
| Xwe daye ber bere res | — |
| Xwe da rîti bu digot: "Min bi rews bison." | — |
| Xwe di kara xwe de, ker di nav naxire de, tu dibejî: "Ha werin xwe, ha werin xwe!" | — |
| Xwe giran digire | — |
| Xwe gir dikuje | — |
| Xwe je re dagirtiye | — |
| Xwe je re dike erd u xwelî | — |
| Xwe ne ji dere dike, ne jî vange | — |
| Xwe serîn dike | — |
| Xwe vedigere | — |
| Xwe weke baz e, le neçîra wî ji xelke ra ye | — |
| Xwe winda kiriye | — |
| Xwe zede dibîne | — |
| Xwîna xwe kiriye kevçî, raberî min dike | — |
| Xwîne di ber neynukan de avet (avetiye) | — |
| Xwîne pe girtiye | — |
| Xwîn bi xwînê nayê şuştin, xwîn bi avê tête şuştin | — |
| Xwîn bi xwîn nayê şuştin | Kan kanla yıkanmaz |
| Xwîn li ser de dikele | — |
| Xwîn ser de hatiye | — |
| Xwîn tijî çav(an) buye | — |
| Yan eshed, yan nan u to | — |
| Yan mam, yan xal | — |
| Yare diya min yekbana mine bi dendiken behîva xwedî bikira | — |
| Yare ji yare serm kir, warres ma | — |
| Yare ji yare serm kir, zare kurîn di pesa xwe de nedît | — |
| Yarê diya mi yek ba minê bi dendikê bihiva bi xwedi bikra | Anamın dostu bir tane olsaydı onu bademiçiyle beslerdim |
| Yarê dîya min yek ba minê bi dendikê bihîva bi xwedî bikira | Anamın dostu bir tane olsaydı onu bademiçiyle beslerdim |
| Ya dile min bila dile min de bimîne | — |
| Ya herro,ya merro | Ya gidersin, ya ölürsün |
| Ya ji min we da, ye min te da | — |
| Ya ku hat bîra min, hat sere min | — |
| Ya ku xwede dizane çi ji qulan veserim? | — |
| Ya mera lehatin | — |
| Ya naçe aş ya jî diçe aşvan dikuje | Ya değirmene gitmiyor ya da gidip değirmenciyi öldürüyor |
| Ya nare as, ya ji dire asvan dikuje | Ya değirmene gitmiyor ya da gidip değirmenciyi öldürüyor |
| Ya zare te ji min re, ya dile te ji te re | — |
| Yeke çav belek e, qijeleyî befeyde ye | — |
| Yeke dilî, yeke zarî, bigire baveje nava narî (agirî) | — |
| Yekî aqil, yekî din, xwe dan muyekî neqetandin | — |
| Yekî darek da yekî bi guliskeke | — |
| Yekî du gaye wî hebun, yek nediket hundir, yek jî ji hundir dernediket | — |
| Yekî je distinî bi dehan je xelas nabî | — |
| Yekî Qerazî, yekî Berazî, ji hevdu re bune xal u xwarzî | — |
| Yekî ra jî ho, hezarî ra jî ho | — |
| Yekî re gotin: "Tu bext dixwazî an text?" Got: "Bext ku hebe, texte bi xwe be." | — |
| Yekî re nifira dikî beje: "Xwede male te teke pere u pera jî di berika teke." | — |
| Yekta nebe, duta te ra nabe | — |
| Yek bi male xwe, yek bi cane xwe | — |
| Yek dimire, yek dimîne | — |
| Yek e, le pir bi dendik e | — |
| Yek heft salan be kiras ma, je re kiras kirîn got: "Zu bidirun" u revî ket tendure | — |
| Yek heye, bi sedî; sed heye, ne bi yekî | Bir tekil yüze değer ve yüz tanesi bir etmez |
| Yek li xwe kire duda (duduya) | — |
| Yek merî, bi hezaran xiyal | — |
| Yek sahide dehan e | — |
| Yek ta nabe, du ta tê ranabe | Bir iplik olmuyor, iki iplik geçmiyor |
| Ye bastir Behdîn e, ew jî hîz e, diz e u derewîn e | — |
| Ye birçî çu ciwate, ye tazî neçu | — |
| Ye bi ar ji xwe fedî kir, ye bear got, ji min ditirse | — |
| Ye bi dew çu ba ye be dew alîkarî xwest | — |
| Ye derewîn vala hilda, ye rast tijî hilda | — |
| Ye der hat ye hundir gewirand (qewitand) | — |
| Ye dewletî keremke mele, ye kesib bimîne dere male | — |
| Ye direve jî gazî Xwede dike, ye dide pey jî gazî Xwede dike | — |
| Ye jinan hatin ber ara (agira), ye meran çun ber dîwaran | — |
| Ye ku heviya yare ma, heft salan be jin ma | — |
| Ye ku min hilnade terkiya hespe xwe ez hilnadim terkiya seye xwe | — |
| Ye ku xebitî, nexelitî | — |
| Ye ku xwe pesinî, tir te de nesekinî | — |
| Ye ku zane ji xwe zane ye nizane dibe qey baqe nisîkan e | — |
| Ye leheng (qehreman, xurt) ewe ku hesin sor bu, rahele | — |
| Ye li bin deng nake, ye ser qare qar e | — |
| Ye ser sekiniye, ye binî nasekine | — |
| Ye te çilul u milul, ye min Xwede u Resul | — |
| Yêk ku nefsa xwe islah nekiriye, nikare yekî din islah bike | Nefsini ıslah etmeyen, başkasını ıslah edemez |
| Yê ku bi jina xwe nikare ne tu mêr e | — |
| Yê ku ji jina xwe natirse ne tu mêr e | Karısından korkmayan erkek değildir |
| Zad u ziwane tevli hev dike | — |
| Zad zade miriyan e, gost goste sa ne. Got: "Xevzank bi xwe jî ji kîre filan e." | — |
| Zane dawet e, le nizane mala ke ye | — |
| Zaroyen du pinda, weke riya here du gunda | — |
| Zar doste pist hisk | — |
| Zavaye me çi zava ye, qîra sîr e li me geriya ye | — |
| Zavaye me çi zava ye, teniya don e li me geriya ye | — |
| Zebes e, dendik res e, çiqas xwes e | — |
| Zer da bi zer, kirkirk jor de daser | — |
| Zêr di zikaka de winda nabe | — |
| Zêr di zikaka de winda nabe | Altın sokaklarda kaybolmaz |
| Zêr wenda kir, di pê morî ket | — |
| Zêr zane, zor zane | — |
| Zêr zane, zor zane, devê tivinga mor zane | — |
| Zêr zane, zor zane | Altın yapabilir, kuvvet yapabilir |
| Zikekî ter e, deh zikan birçî ye | — |
| Zike wî sen e. (sen buye) | — |
| Zikê bixwe savarê divê here hawarê | — |
| Zikê bixwe savarê divê here hawarê | Bulgur yiyen imdada koşmalı |
| Zikê ku pîzav xwarî yê bişewite | — |
| Zikê têr hale yê birçî neyê | — |
| Zik li piste ve girtî ye | — |
| Zik ter dibe sturiye xwe li kendalan dide | — |
| Zik ter e, çav birçî ye | — |
| Zik ter e, mil ser e | — |
| Zik ter e, xew je re xer e | — |
| Zik u pist buye yek | — |
| Zilamek hebu, dema nane wî hebu dewe wî tunebu, dema dew hebu nan tunebu; dema herdu jî hebun ew ne li mal bu | — |
| Zilam ji pîreke, gaye cot ji çeleke | — |
| Zilam li ser kar e, pîrek li bin dar e | — |
| Zilam zilam e, pîrek pîrek e | — |
| Zilmkaro, dinya xwaro | — |
| Zilm zilma Xwede ye, ferman fermana axe ye | — |
| Zimane mara ber derxist | — |
| Zimane sor e, pesî (pesiye) ne geli ye ne zihor e | — |
| Zimane wî nebuya, qijikan we çaven wî derxistina | — |
| Zimane xwe birî, cîhe xwe kirî | — |
| Zimanê dirêj darkukê serê xwedyê xwe ye | Uzun dil sahibinin başına agaçkakandır |
| Zimanê dirêj darkutikê serê xwediyê xwe ye | Uzun dil sahibinin başına ağaçkakandır |
| Zimanê xwe jêke cihê xwe çêke | — |
| Zimano leq-leq, seriyo teq req | — |
| Zimano leq û leq,seriyo teq û req. zimano birî,seriyo seqirî | — |
| Ziman girtî, ser rehetî | — |
| Ziman sor e, hereket kor e | — |
| Zimanê mirov bike leqe leq ewê serê mirov bike teqereq | — |
| Zivir zivir, dîsa li vir | — |
| Zivistan hat birka feqîran teqiya | — |
| Zîlike bihare, debara male | — |
| Zor gêzerê radike | Zor, havucu kökünden çıkarır |
| Zor nagîheje kere, palan dikute | — |
| Zor zane zer zane deve tivinga mor zane | — |
| Zotike we/ wî ji sere hefte heft bave we/ wî zedetir e | — |
| Zu bajo, hur bajo, dur bajo, ga meesîne | — |
| Zikê xwe hîn neke du nanan, bejna xwe hîn neke du fistanan, wê ser te bê sal û zamanan | Karnını iki ekmeğe, endamını iki fistana alıştırma; bir gün yokluğunu görürsün |
| Zikê zarokan tijî ye lê zimanê wan nagere | Çocukların karınları söz doludur ama dilleri dönmez |
| Zilam kanî ye, pîrek birk e; eger birk şikestî be, av têda nayê girtin | Erkek kaynaksa kadın bir havuzdur; havuz çatlaksa kaynaktan gelen su birikmez |
Tu gotin nehat dîtin.
Gotinên pêşiyan bi deng û çîrokan di sepanê de.
Di sepanê de